Nga Klodian Tomorri
Qeveria ka nisur një reformë të re për të imponuar teknologjine më të fundit në dokumentimin fiskal të aktivitetit të biznesit. E ashtuquajtura reforma e fiskalizimit, parashikon nxjerrjen jashtë lojeve të kasave fiskale, që ka sot biznesi dhe zëvendësimin e tyre me disa programe inteligjente komnpjuterike, të cilat mund të instalohen në kompjutera, tableta apo smart phona.
Parimisht çdo inovacion dhe avancim teknologjik eshtë pozitiv pasi ul koston, rrit eficencën dhe shton produktivitetin. Në këtë rast, implementimi i teknologjisë së re rrit eficencën e administratës tatimore, e bën më të lehtë për biznesin që të regjistroje aktivitetin e tij financiar, ul korrupsionin dhe mbi te gjitha mbyll shtigjet për evazion duke i dhënë fund informalitetit në ekonomi.
E gjithë narrativa e qeverisë sot është se ne kemi evazion sepse nuk kemi mundësi teknologjike për të kontrolluar biznesin. Sistemi aktual i kasave nuk e mundëson kryqëzimin e informacionit në kohë reale dhe aq më tepër identifikimin e saktë të bizneseve me risk evazioni.
Por a është kjo e gjithë historia e evazionit në Shqipëri? A është mungesa e teknologjisë ajo që e ka penguar qeverinë të luftojë informalitetin? Fatkeqësisht jo.
Skemat më të mëdha të evazionit në Shqipëri nuk kanë qenë operacione sekrete, të pamundura për t’u diktuar nga autoritetet. Përkundrazi ato janë kryer hapur, në dritën e diellit.
Dy vjet më parë ARMO, përbindëshi publik i shndërruar në një armë e evazionit në masë, zhduku të paktën 60 milionë euro taksa përmes një skeme kriminale. Ky ishte një operacion evazioni i ndodhur para syve të të gjithëve, për të cilin kishin dijeni jo vetem autoritetet tatimore, por edhe publiku i gjerë.
Nje vit më parë, hetimi tatimor, zbuloi nje tjetër skemë të madhe evazioni, të paktën 18 milionë euro përmes faturave fiktive të TVSH. Në skemë janë përfshirë bizneset më të mëdha ndërtuese të vendit, shkurt oligarkët më të mëdhenj. Por asnjëri prej tyre nuk u cenua.
Jo vetëm që nuk u ndoqën penalisht, jo vetëm që të gjithë bizneset e mëdha të përfshira nuk paguan detyrimin të cilin kishin fshehur, por Tatimet nuk guxuan as të bejne publike emrat e tyre. Emrat janë sekret dhe në vend të mamuthëve të evazionit, sot për këtë krim në burgjet shqiptare vuajnë denimin disa kamarierë dhe punonjës lavazhosh. Ndërkohë hajdutët e vërtete të 18 milionë eurove tvsh përmes evazionit, vazhdojnë të bëjnë biznes rehat me qeverinë, drekojnë me zyrtarë të lartë të shtetit, ndajnë punë publike e madje në disa raste i sheh në krah të kryeministrit në aktivitetet publike shtet formuese.
Kjo është historia e evazionit. Ai ndodh jo sepse qeveria dhe Tatimet e kanë të pamundur ta diktojnë, por sepse ata që e bëjnë janë partnerët më të ngushtë të qeverisë në biznes. Keta që janë kudo. Në koncesione, në tendera publike, në skemat më të mëdha të evazionit. Emrat i di kryeministri.
