Samiti dyditor i NATO-s që nis këtë javë në Ankara zhvillohet në një moment të ndjeshëm për aleancën, ndërsa lufta në Ukrainë, pasojat e konfliktit me Iranin dhe marrëdhëniet gjithnjë e më të tensionuara mes Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve evropianë dominojnë agjendën. Udhëheqësit e 32 vendeve anëtare do të diskutojnë rritjen e investimeve në mbrojtje, forcimin e industrisë evropiane të mbrojtjes dhe vazhdimin e mbështetjes afatgjatë për Ukrainën.
Përpara nisjes së samitit, presidenti amerikan Donald Trump shkaktoi reagime të forta me deklaratat e tij, duke e cilësuar si të padrejtë faktin që SHBA-të mbajnë barrën kryesore financiare të NATO-s. Ai kritikoi aleatët evropianë për mungesën e mbështetjes ndaj Uashingtonit në disa çështje të sigurisë dhe përsëriti se Amerika nuk përfiton në mënyrë të barabartë nga aleanca.
Një tjetër burim tensioni është vendimi i Pentagonit për të tërhequr rreth 5 mijë trupa amerikane nga Gjermania, pas një rishikimi të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Ky veprim ka shtuar shqetësimet për të ardhmen e angazhimit amerikan në mbrojtjen e kontinentit.
Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se NATO nuk ndodhet në prag të shpërbërjes. Sipas tyre, aleanca po hyn në një periudhë transformimi, ku Evropa do të duhet të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e saj. Ata theksojnë se një tërheqje e plotë e SHBA-ve nga NATO mbetet pak e mundshme, pasi do të kërkonte miratimin e Senatit Amerikan ose të Kongresit, ndërsa mbështetja për aleancën vazhdon të jetë e fortë në të dyja partitë kryesore politike.
Vendet evropiane kanë rritur ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen gjatë viteve të fundit, duke synuar forcimin e kapaciteteve ushtarake dhe zvogëlimin e varësisë nga Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, ato ende mbështeten tek SHBA-të për fusha kyçe si inteligjenca ushtarake, mbrojtja ajrore dhe raketore, logjistika, zbulimi satelitor dhe armët me rreze të gjatë veprimi.
Sipas vlerësimeve të ekspertëve ndërkombëtarë, zëvendësimi i plotë i këtyre kapaciteteve amerikane do të kërkonte investime prej rreth një trilion dollarësh dhe të paktën një dekadë punë. Ndërkohë, industria evropiane e mbrojtjes përballet me vështirësi në rritjen e prodhimit, ndërsa shumë vende vazhdojnë të kenë probleme me rekrutimin dhe mbajtjen e personelit ushtarak.
Në këtë klimë pasigurie, samiti i Ankarasë konsiderohet një test i rëndësishëm për unitetin e NATO-s dhe për aftësinë e aleancës që të përshtatet me sfidat e reja të sigurisë. Udhëheqësit evropianë synojnë të sigurojnë një tranzicion të koordinuar drejt një roli më të madh të Evropës në mbrojtje, pa krijuar boshllëqe në aftësinë parandaluese të aleancës ndaj kërcënimeve të jashtme.
