Mes Jerusalemit dhe Tel Avivit qëndron i ashtuquajturi Kopshti i Edenit, i bërë nga njeriu, i mbushur me drurë kedri të importuar nga Libani, rindërtuar nga ulliri dhe fermetimi i verës, duke riprodhuar kopshte të lashta, të egër dhe me lule të ngrënshme.
Por rezervati natyror, i njohur si Neot Kedumim, është më shumë sesa thjesht një rikrijim i peizazhit të kohëve biblike. Që nga vitet 1990, arkeologu kryesor ushqimor i Izraelit, Tova Dickstein, e ka kultivuar atë si një laborator të hapur për të shqyrtuar “dietat biblike” të mijëvjeçarit dhe përbërësit që po bëjnë një rikthim në kuzhinën e Izraelit.
“Kultura e lashtë ishte, për një kohë të gjatë, harruar në Izrael”, tha Dickstein, duke shpjeguar se izraelitët e lashtë hanin një dietë shumë më të pasur dhe më të larmishëm sesa dietat e “hummus”, “falafel” dhe perimeve të Izraelit të hershëm modern. Në kohën e Biblës, Izraeli i lashtë ishte i njohur për verën, mjaltin dhe shegët, së bashku me vajin e tij të ullirit, i cili ishte përdorur gjerësisht si i papërpunuar, ashtu edhe për gatimin e mishit të rastit dhe stufat më të shpeshta të majave si thjerrëzat dhe elbi.
Kuzhina izraelite aktualisht po kalon momentin e saj në skenën ndërkombëtare, por në shtëpi, shumë kuzhinierë dhe dijetarë të ushqimit ende përpiqen të përcaktojnë se çfarë e bën kuzhinë izraelite të tillë, ose nëse kualifikohet si një kuzhinë. Ndërsa vendi përplaset përgjatë linjave fetare, etnike dhe politike, ushqimet ikonike të Izraelit, nga kafja deri te gjethet e rrushit të mbushura, janë hedhur në qendër të debateve të nxehta ndërkombëtare. Shumë aktivistë palestinezë, siç raportohet nga Haaretz, akuzojnë kuzhinierët izraelitë për përshtatjen e kulturës palestineze, ndërsa të tjerë, si Dickstein, tregojnë ndikimet e shumta të popujve të ndryshëm që dikur banonin në këtë tokë në historinë e kuzhinës së Izraelit.
Dikstein, një izraelite shekullare, e cila është hipnotizuar nga Bibla dhe referencat e saj të rrallë por thellësisht poetike për ushqimin, e sheh kuzhinën kombëtare si rrugëdalje prej moralit politik duke i bashkuar njerëzit me prejardhjen e tyre ushqimore. Së bashku me një brez të ri akademikësh dhe kuzhinierësh, ajo gatuan me drithëra dhe bimë të lashta, duke përdorur atë që ata besojnë se janë receta origjinale për të ndihmuar në trashëgiminë e tragjedisë së gjatë të pazgjidhur të kombit hebre.
Në Neot Kedumim, Dickstein udhëzon turne biblike natyrore që gërmojnë në historitë e shumë perimeve të egra dhe bimëve në shfaqje, duke shpjeguar përshkrimet e tyre në Bibël, ciklet e tyre të korrjes dhe shëndetin e shumëfishtë të tyre dhe vetitë shëruese. Ajo gjithashtu drejton një seminar gatimi në natyrë biblike, në të cilin vizitorët përdorin vegla të epokës biblike për të rikrijuar recetat e lashta, duke përdorur, për shembull, sapun nga pemët e fikut për të “prerë” qumështin në djathë.
“Kur fillova për herë të parë, izraelitët nuk donin të flisnin për [ushqimin biblik] sepse e shihnin atë si një gjë fetare”,shpjegoi ajo, duke iu referuar tensioneve mes shumicës laike të Izraelit dhe pakicës së vogël ultra-ortodokse që zotëron shumë pushtet. Kreu i Rabinëve të Izraelit ka luftuar gjatë për të bllokuar importin e ushqimeve si karkaleca. Por Dickstein thotë se ushqimi biblik, i lidhur thellë me territorin izraelit, mund të sigurojë një mënyrë më e kapshme për izraelitët bashkëkohorë të vlerësojnë historinë e tyre komplekse në këtë vend.
Në të vërtetë, Dickstein, e cila punon me hulumtuesit e ushqimit të Izraelit dhe palestinezë për të dekriptuar historitë dhe evolucionet e ushqimeve lokale, si çikoren e egër ose drithërat e lashta si meli dhe elbi, duke mbajtur pishtarin e kuzhinës të themeluesve më të hershëm laikë të vendit, të cilët që nga viti 1948 e tutje kanë përdorur ushqimin për të ndërtuar identitetin kombëtar.
Me shkurtime nga BBC
