Kreditë e garantuara nga qeveria për institucione të tjera të varësisë jo në të gjitha rastet arrijë të paguhen duke krijuar kështu detyrime të reja. Ulja e stokut në një pjesë të mirë i atribuohet pagesave nga Buxheti i Shtetit. Kontrolli i Lartë i Shtetit nënvizon në raportin e zbatimit të buxhetit të vitit të shkuar pikërisht rrezikun që paraqesin garancitë në drejtim të administrimit.
Kështu nga auditimi i është zhvilluar në Ministrinë e Financave dhe Ekonomisë, është konstatuar krijimi i detyrimeve të reja në shumën 6,5 miliardë lekë të subjekteve nënhuamarrëse në kuadër të marrëveshjeve të nënhuasë përgjatë vitit 2021, si pasojë e mos shlyerjes së detyrimeve përkatëse.
“Garancitë shtetërore paraqesin një risk të shtuar në drejtim të administrimit të tyre, ku pothuajse e gjitha ulja e stokut të garancive të huaja i atribuohet pagesave të kryera nga Buxheti i Shtetit. Gjatë vitit 2021 janë krijuar detyrime të reja në shumën 1,52 miliardë lekë në kuadër të dështimit të pagesave për kreditë e garantuara nga përfituesi i garancisë, pa përfshirë efektin e garancive të dhëna në kuadër të projektit me numër identifikimi në regjistrin e kredive “88” në vlerën 403.9 milion lekë, duke sjellë për pasojë që rritja vjetore të vlerësohet në shumën 1,93 miliardë lekë” thuhet në raport.
Gjithashtu, sipas KLSH është konstatuar se, pagesat e principalit dhe interesave për garancitë jo performuese kryhen nga Buxheti i Shtetit, pa u marrë të gjitha masat e nevojshme nga ana e institucionit huadhënës për rikuperimin e detyrimit, por vetëm bazuar në vetdeklarimin e përfituesit të garancisë mbi paaftësinë paguese të tij.
Sa i takon garancive ato kanë qenë sidomos në rritje në dy vitet e fundit për shkak të krizë se energjisë ku qeverisë i është dashur të ndihmojë kompanitë publike të sektorit për të siguruar likuiditetin e mjaftueshëm për furnizimin me energji në kushtet e krizës.
Raporti ndalet në tërësi tek situata me borxhin publik duke nënvizuar se ai ka ardhur në rënie në përqindje në vitin 2021 në raport me vitin paraardhës dhe kjo lidhet me faktin që ka një rënie të borxhit nga pushteti lokal si dhe rritjen e Prodhimit të Brendshëm Bruto në norma më të larta sesa rritja e huasë.
“Në raportin e buxhetit faktik për vitin 2021 të hartuar nga MFE është raportuar se stoku i borxhit publik ndaj PBB në nivelin e 73.2% në vitin 2021 nga 74.5% në vitin 2020. Nga analiza, rezulton se, rënia e treguesit të borxhit publik në raport me PBB ka ardhur kryesisht nga dy faktor si: rënia e borxhit të pushtetit lokal dhe norma e rritjes së PBB-së më e madhe se rritja e stokut të borxhit publik. Kështu, ritmi vjetor i rritjes së PBB-së është më i madh se borxhi, por vetë borxhi rezulton me rritje në vlerë prej 158,506 milion lekë ose me rreth 13% më shumë se viti 2020.
Gjatë vitit 2021 nuk janë emetuar bono thesari 6-mujore për mbulimin e humbjeve nga kursi i këmbimit në shumën 6.9 miliard lekë me efekt në nënvlerësimin e stokut të borxhit real të raportuar në fund të vitit 2021” thuhet në dokumentin e KLSH.
