Një pronë është gjëja e parë që duhet ta sigurojë dikush kur vendos të investojë në Kosovë. Por, kur ajo është e shtetit, situata bëhet e ndërlikuar.
Një përplasje mes Ligjit për pyjet dhe Ligjit për pronën publike ka krijuar një ngërç institucional në Kosovë, duke e bërë të vështirë marrjen në shfrytëzim të pronave shtetërore – dhe duke vonuar projektet investuese.
Të dy ligjet u miratuan nga legjislatura e tetë e Kuvendit të Kosovës në vitin 2023, me një diferencë prej rreth shtatë muajsh.
Si është problemi?
Ligji për pyjet, i miratuar më 9 mars 2023, i jep Agjencisë Pyjore të Kosovës (APK) kompetencën për menaxhimin e kullotave dhe të tokave pyjore shtetërore, rrjedhimisht të shqyrtojë edhe kërkesat për të marrë tokat shtetërore me qira.
Sipas këtij ligji, deri në 20 hektarë të tokës pyjore jepen me qira me miratim të vet Agjencisë. Për 20 deri në 50 hektarë vendos Ministria e Bujqësisë, Pylltarisë dhe Zhvillimit Rural (MBPZHR), kurse mbi 50 hektarë jepen vetëm me vendim të Qeverisë së Kosovës.
Por, pas miratimit të Ligjit për pronën publike, më 26 tetor të po atij viti, situata u bë e paqartë.
Ky ligj parasheh që pëlqimin paraprak për ta marrë një pronë në shfrytëzim ta japë Zyra për Administrimin e Pronës Publike (ZAPP).
Ky organ tashmë është krijuar si zyrë e veçantë në kuadër të Zyrës së Kryeministrit.
Vetëm pasi ZAPP-ja të jetë siguruar se prona që po kërkohet nga një investitor potencial nuk është në interes për t’u përdorur nga asnjë institucion publik, i vazhdon procedurat e dhënies me qira të saj.
Këto procedura përfundojnë me miratimin final nga institucionet e larta të shtetit.
Sipas këtij ligji, prona shtetërore mund të jepet me qira deri në 15 vjet, me vendim në mbledhjen e Qeverisë apo të kuvendeve komunale.
Kurse për dhënien me qira për 99 vjet të një prone publike duhet të vendosë Kuvendi i Kosovës.
Çka shkaktoi kjo?
Për shkak të mungesës së harmonizimit ligjor, APK-ja ka pezulluar shqyrtimin e kërkesave për shfrytëzim të përkohshëm të tokave publike.
Në një përgjigje zyrtare të Agjencisë për kërkesën e një investitori të huaj të interesuar – të cilën e ka siguruar Radio Evropa e Lirë – thuhet se pa u bërë një qartësim ligjor rreth kompetencave, ajo nuk mund të vazhdojë me procedurat.
“E kemi të pamundur të vazhdojmë me procedura të mëtejme pa u marrë veprimet për plotësimin/ndryshimin dhe harmonizimin ligjor, dhe cilat mund të jenë kompetencat që ka Agjencia Pyjore e Kosovës lidhur me menaxhimin dhe administrimin e pyjeve, kullotave, dhe tokave pyjore publike në Republikën e Kosovës”, thuhet në përgjigjen e APK-së, të datës 19 mars 2025.
Tash e një vit, investitori potencial nuk ka arritur të marrë me qira pronën shtetërore të kërkuar.
Disa investitorë të huaj të interesuar, me të cilët bisedoi Radio Evropa e Lirë, u ankuan për pritje të gjata në shqyrtimin e kërkesave për marrje me qira të pronave publike, por hezituan të flasin publikisht për rastet e tyre, nga frika se kjo mund t’u krijojë probleme në procesin e marrjes së pronës në shfrytëzim.
APK-ja i tha Radios Evropa e Lirë se në lidhje me atë se si po veprohet me kërkesat në pritje të investitorëve duhet të pyetet MBPRZH-ja.
Por, as kjo e fundit nuk u përgjigj.
Ndërkaq, Zyra e Kryeministrit i tha Radios Evropa e Lirë se ZAPP-ja, si njësi e re e krijuar, ka trajtuar secilën kërkesë që i është përcjellë nga APK-ja, duke shtuar se “involvimi i Agjencisë së Pyjeve brenda kësaj teme është i pashmangshëm”.
Në përgjigje thuhet edhe se Qeveria ka zhvilluar takime mes institucioneve, përfshirë APK-në dhe bizneset që shfrytëzojnë tokë pyjore me qira, për të sqaruar paqartësitë ligjore dhe për të mbrojtur interesin publik.
Dekurajim për investitorët e huaj
Në praktikë, kjo situatë ka krijuar vonesa të mëdha për bizneset që synojnë investime në prona publike.
Kryetari i Odës Ekonomike të Kosovës, Lulzim Rafuna, thotë se pezullimi i shqyrtimit të kërkesave po i lë investitorët në pasiguri.
“Nuk ka ndonjë kufi që është i vendosur brenda të cilit kthehet përgjigja. Ka biznese që po presin që shtatë muaj e deri në një vit, dhe nuk kanë ende përgjigje, për shkak të këtyre paqartësive”, tregon ai për Radion Evropa e Lirë.
Sipas tij, kjo situatë po i dekurajon investitorët e huaj të zhvillojnë biznes në Kosovë.
“Kemi investitorë të huaj që kanë ardhur ta bëjnë një studim për investim potencial dhe menjëherë kanë hasur në këtë sfidë ligjore. Dhe, në njëfarë forme, kjo i ka bërë të pasigurt që ata të investojnë në Kosovë”, thotë Rafuna.
Shembulli i Shqipërisë
Nikolin Jaka, kryetar i Dhomës së Tregtisë dhe Industrisë në Tiranë, thotë për Radion Evropa e Lirë se edhe në Shqipëri ka pasur raste kur investimet vendëse dhe të huaja janë shtyrë për shkak të moskoordinimit institucional, por që është punuar në mënjanimin e pengesave përmes digjitalizimit të shërbimeve.
Pavarësisht kuadrit ligjor të konsoliduar, bizneset në Shqipëri vazhdojnë të kërkojnë më shumë qartësi rreth konceptit “one-stop authority” për dhënien në përdorim të pronës publike, tregon ai.
Sipas këtij koncepti, një investitor në Shqipëri mund të kryejë disa procedura administrative në një zyrë të vetme, pa pasur nevojë të shkojë në shumë institucione.
Jaka pohon se Shqipëria sot është vend i favorshëm për investime, teksa përmend se “nuk ka kufizime të mëdha për kapitalin e huaj”.
“Kostot konkurruese të punës dhe procedurat më të avancuara digjitale për regjistrimin e biznesit dhe licencimet”, por edhe “pozicionin strategjik” të Shqipërisë dhe “afërsinë me tregun e Bashkimit Evropian” ai i numëron si lehtësira të tjera.
“Në terma praktikë, investitori në Shqipëri sot mund të regjistrojë biznesin relativisht shpejt edhe online”, shprehet Jaka.
Ndërkohë, investitorët në Kosovë duhet të presin edhe më tutje një qartësim ligjor për të shfrytëzuar pronat publike – vendi aktualisht nuk ka një qeveri me kompetenca të plota, dhe as Kuvend që mund të miratojë ndryshime të ligjeve./REL
