Për një moment, në Tajvan u krijua përshtypja se kriza ishte shmangur. Gjatë vizitës dyditore të Donald Trump në Pekin, e cila përfundoi më 15 maj, presidenti amerikan shmangu deklaratat publike për Tajvanin.
Kjo qetësoi përkohësisht shqetësimet në Taipei se ai mund t’i nënshtrohej presionit kinez për të kufizuar shitjet e armëve ndaj ishullit ose edhe për të ndryshuar qëndrimin zyrtar amerikan duke deklaruar se “kundërshton” pavarësinë e Tajvanit.
Por situata ndryshoi shpejt.
Në një intervistë për Fox News, të regjistruar pak para largimit nga Pekini, si edhe në deklaratat për gazetarët në avionin presidencial Air Force One, Trump bëri komente që shkaktuan alarm në Tajvan. Ai la të kuptohej se angazhimi 44-vjeçar i SHBA-së për të mos negociuar me Kinën mbi shitjet e armëve për Tajvanin mund të mos jetë më i vlefshëm.
Trump tha se kishte diskutuar “në detaje” me presidentin kinez Xi Jinping paketën e re të armëve për Tajvanin, me vlerë rreth 13 miliardë dollarë, duke e cilësuar atë si një “kartë shumë të mirë negociuese”. Ai gjithashtu e paraqiti presidentin tajvanez Lai Ching-te si një lider që synon pavarësinë formale të ishullit dhe që mund ta tërheqë Amerikën në një konflikt ushtarak.
Një tjetër deklaratë e Trump habiti analistët dhe diplomacinë rajonale. Ai tha se mund të bisedonte për paketën e armëve me “personin që drejton Tajvanin”. Që prej vitit 1979 nuk ka pasur kontakte të drejtpërdrejta mes presidentëve në detyrë të SHBA-së dhe Tajvanit. Përjashtimi i vetëm ishte telefonata e presidentes së atëhershme Tsai Ing-wen me Trump në vitin 2016, kur ai ishte ende president i zgjedhur.
Trump riktheu gjithashtu akuzat e tij të mëparshme se Tajvani “i vodhi” Amerikës industrinë e gjysmëpërçuesve dhe tha se prodhimi i çipave duhet të zhvendoset në territorin amerikan. Këto deklarata vijnë pavarësisht premtimit të Tajvanit për të investuar 250 miliardë dollarë në SHBA, në kuadër të një marrëveshjeje tregtare të arritur në shkurt.
Megjithëse Trump insistoi se politika amerikane ndaj Tajvanit nuk ka ndryshuar, komentet e tij krijuan përshtypjen se Xi Jinping ka arritur të ndikojë në mënyrën si ai e sheh çështjen tajvaneze. Sipas Trump, Xi e paralajmëroi se një menaxhim i gabuar i çështjes së Tajvanit mund të çojë në konflikt mes Kinës dhe SHBA-së. Presidenti amerikan shtoi se lideri kinez kishte kaluar pjesën më të madhe të darkës zyrtare duke folur për Tajvanin.
Deklaratat e Trump sugjerojnë gjithashtu një qasje më transaksionale ndaj marrëdhënieve me Tajvanin krahasuar me paraardhësit e tij, si edhe një gatishmëri më të ulët për t’u angazhuar në mbrojtjen e ishullit.
Shqetësimi më i madh në Taipei lidhet me paketën e re të armëve. Në dhjetor, Trump miratoi një paketë rekord prej 11 miliardë dollarësh. Para samitit në Pekin u raportua se ai kishte shtyrë miratimin e paketës së dytë prej rreth 13 miliardë dollarësh, e cila tashmë ka kaluar në Kongres.
Edhe më parë SHBA-ja ka vonuar paketa armësh përpara takimeve me liderët kinezë, por autoritetet tajvaneze do të shqetësoheshin seriozisht nëse shtyrja zgjat më shumë se disa javë pas samitit.
“Mund ta bëj. Mund të mos e bëj”, deklaroi Trump për Fox News. “Po e mbaj pezull dhe kjo varet nga Kina. Është një kartë shumë e mirë negociuese për ne.”
Që prej vitit 1979, SHBA-ja ka mbajtur qëndrimin se shitjet e armëve për Tajvanin nuk duhet të bëhen pjesë e negociatave më të gjera me Kinën, pjesërisht sepse ligji amerikan e detyron Uashingtonin të ndihmojë ishullin për vetëmbrojtje. Në vitin 1982, presidenti Ronald Reagan kishte premtuar gjithashtu se SHBA-ja nuk do të negocionte me Pekinin për këtë çështje.
I pyetur për këtë angazhim, Trump u përgjigj: “Vitet 1980 janë shumë larg.”
Kjo deklaratë u konsiderua zhgënjyese për qeverinë tajvaneze, e cila sapo ka miratuar në parlament një buxhet shtesë mbrojtjeje prej rreth 25 miliardë dollarësh për financimin e dy paketave amerikane të armëve, pas muajsh përplasjeje me opozitën.
Partia kryesore opozitare, Kuomintang (KMT), pritet të përdorë komentet e Trump si argument se Tajvani nuk mund të mbështetet më plotësisht tek SHBA-ja dhe se duhet të kërkojë marrëdhënie më të afërta me Kinën kontinentale. KMT synon ta përdorë këtë mesazh në zgjedhjet lokale të nëntorit dhe në zgjedhjet presidenciale të vitit 2028.
Po aq shqetësuese për qeverinë në Taipei ishte edhe deklarata e Trump se furnizimi me armë mund ta inkurajojë presidentin Lai të shpallë pavarësinë.
“Ata kanë tani dikë që dëshiron të bëhet i pavarur”, tha Trump. “Nëse situata mbetet siç është, mendoj se Kina do ta pranonte. Por ne nuk duam që dikush të thotë: le të shpallim pavarësinë sepse SHBA-ja na mbështet.”
Në reagimin e tij, presidenti Lai përsëriti qëndrimin se Tajvani është tashmë de facto një shtet sovran dhe i pavarur. Ishulli, tha ai, “nuk do të sakrifikohet apo shkëmbehet kurrë”.
Pyetja që shtrohet tani në Tajvan është nëse Donald Trump ndan të njëjtin qëndrim?/ The Economist
