Urinë e tmerrshme e mizoritë në kampin e përqendrimit nuk mund t’i harrojë as sot 100 vjeçari Leon Weintraub. Ai lufton që të mos zbehet kujtesa ndaj Holokaustit. 27 Janari shënon Ditën Ndërkombëtare të Përkujtimit.
Leon Weintraub edhe sot e kujton shumë mirë atë ditë, kur nazistët më 9 shtator 1939 marshuan në qytetin e tij Lozh në Poloni: “Erdhën kolona që dukej sikur nuk kishin të mbaruar me ushtarë të rinj shtatlartë e të shëndetshëm të veshur me uniformat ngjyrë jeshile të Wehrmachtit. Kur mendoj tingullin e trokitjes së çizmeve në kalldrëm më rrënqethet trupi edhe sot”, tregon ai për DW. “Ata rrezatonin aq shumë pushtet. Ata mund të shkatërronin gjithçka që u pengonte rrugën.”
Asokohe ai ishte 13 vjeç dhe as që ia merrte mendja, se çfarë mizorie do të përjetonte. Bashkë me motrat dhe nënën e tij, që menaxhonte një lavanteri, ai jetonte në një lagje të varfër të qytetit. Babai i kishte vdekur, kur ai kishte qenë një vjeç e gjysmë. Familja e vogël qendronte e lidhur fort. Leoni ishte një djalë inteligjent. “Librat dhe filmat ishin për mua si një dritare, prej nga shihja botën”, thotë ai. Falë një burse ai arrin të shkojë në gjimnaz.
I izoluar në geto
Por ai nuk mundi ta vazhdojë rrugën e shkollës. Në shkurt 1940 ai dhe familja e tij zhvendosen me detyrim në geton Litzmannstadt- këtë emër i kishin vënë gjermanët qytetit Lozh. Rreth 160.000 hebreje dhe hebrenj u vendosën në këtë geto, kush tentonte të arratisej e qëllonin. Njerëzit i futën në punë të detyruar. Leoni punonte në një punishte elektriku në sektorin e metaleve. Këshilli hebre u pati thënë, se kush qe i dobishëm për nazistët kishte shanse më të mira për të mbijetuar. (Këshillat hebreje ishin vendosur prej nacionalsocialistëve në territoret e pushtuara për të administruar bashkësinë hebreje dhe për të vepruar si ndërmjetësues midis tyre dhe pushtuesve gjermanë. Shën. red.)
Por në geto shumë vetë gjetën vdekjen prej epidemive dhe urisë.”Fjala uri ka një vend të veçantë në vokabularin e trurit tim”, thotë Weintraub. Sot uri mund të thuash, kur nuk ke nrënë drekë, por kjo nuk është në fakt uri, është thjeshtë një oreks i shtuar. Unë kam vuajtur pesë vjet, shtatë muaj dhe tri javë, me një përjashtim të vetëm, nga uria. Nuk mund të flija nga dhimbja e presionit në stomak dhe po me këtë dhimbje ngrihesha në mëngjes. I vetmi mendim që kisha ishte, se si të gjeja diçka për të ngrënë, që të mbushja stomakun.”
Transporti në Auzhvic-Birkenau
Në verën e vitit 1944 getoja shpërbëhet. Presidenti i qeverisë rajonale, Friedrich Übelhöhe, më 1939 u kishte dërguar një letër krerëve nazistë, ku shkruante: “Krijimi i getos vetëkuptohet që është vetëm një masë e përkohshme. Se kur dhe në çfarë mënyre do të spastrohet getoja e hebrenjve në Lozh, këtë të drejtë ia rezervoj vetes për ta vendosur. Qëllimi final duhet të jetë në çdo rast, që ne ta djegim plotësisht këtë çiban murtaje.”
Banoreve dhe banorëve të getos u premtohej në mënyrë cinike, se do t’i dërgonin diku tjetër, ku mund të punonin për “të mirën e Rajhut të Tretë”.
Leon Weintraub, ashtu si shumë të tjerë, deportohet në kampin e shfarosjes Auzhvic-Birkenau. Kjo ishte thjesht një geto tjetër, pretendonin nazistët. “Por pastaj erdhi një tren mallrash, më shumë i destinuar për transportin e bagëtive se sa për njerëz”, tregon ai. “Ne na ngjeshën nëpër vagonë, aq ngushtë, se mund të qendronim vetëm në këmbë. Dyert u mbyllën me shul, nuk kishte ushqim e as ujë. Binte nata, zbardhte dita, e përsëri vinte nata.” Era e kovës për nevojat personale kutërbonte.
Dikur dyert u hapën, dikush ulëriti: “Dilni, dilni.” Ai ende nuk e kishte të qartë, se ku i kishin sjellë nazistët njerëzit”, tregon Weintraub. Ai i kishte thirrur nënës: “Shihemi aty brenda.” Por shpejt e kuptoi, se ata nuk kishin mbërritur në një geto tjetër. Ai pa, se telat me gjemba që rrethonin zonën ishin me elektricitet. Në të ashtuquajturin “Seleksionim” përpara binarit famëkeq 18 vjeçari pa për herë të fundit nënën e tij. SS-vendosnin, se kush lejohej të jetonte dhe kush jo: “Gishti i madh drejtuar djathtas, nënkuptonte i paaftë për punë, gishti i madh drejtuar majtas, shtyrje e vdekjes”, thotë Weintraub. Nëna e tij vdes po atë ditë në dhomën e gazit.
Për 18-vjeçarin Leon nisi kalvari i vuajtjes. “Filloi procedura e dehumanizimit”, kujton ai. Njerëzit u zhveshën, i futën në dush, iu prenë flokët dhe u dezinfektuan. “Na zhveshën nga gjithçka e vullnetit njerëzor. Ata na drejtonin dhe ne s’na mbeti gjë tjetër veçse të zbatonim urdhërat.”
Duke i shpëtuar dhomës së gazit
Kur Leon Weintraub mendon Auzhvicin, atij i kujtohet së pari era e mishit të djegur. Por atëherë, ai nuk e kishte idenë, që tymi i zi nga oxhaqet e larta, vinte prej njerëzve të djegur. Ai ndihej i vetmuar, nuk njihte askënd. “Por unë u mbylla në vetvehte, një qendrim vetëmbrojtës për të mos lejuar që e keqja të hynte brenda meje. Në rast të kundërt nuk do ta kisha përballuar.”
Ai mbijetoi fare rastësisht prej kampit të shfarrosjes. Të burgosurit e rinj të bllokut 10, ku ai qe strehuar, drejtoria e kampit i kishte planifikuar për në dhomën e gazit. Në një çast kur aty pranë nuk ndodhej asnjë roje, Weintraub u përzie me një grup të burgosurish të zhveshur, të cilët do të dërgoheshin në kampin Groß-Rosen. Atyre u ishte vendosur numri me tatuazh. “Por kur na dërguan në dhomat e veshjes, pata fat, sepse nuk më kontrolluan, në rast të kundërt do të më kishin vrarë.”
Fotografia e fundit, që ai merr me vehte nga Auzhvici, është kufoma e një gruaje, që është e varur në gardhin me elektricitet. Ajo kishte bërë vetëvrasje.
Martirizimi dhe arratisja
Stacionet e të riut Leon janë kampi i përqendrimit Groß-Rosen, Flossenburg dhe Natzveiler-Struthof. Imazhet e mizorive janë ngulur thellë në memorjen e tij: Godtije brutale arbitrarisht, që u jepen të burgosurve duke kaluar, poshtërime dhe varje e të burgosurve. “Sa herë që vij në Flossenburg, më dridhen këmbët”, tregon ai për DW. “Unë shtangem për pak sekonda, sepse e shoh sërish vehten në dimër, në këtë erë të ftohtë. E gjithë turma e njerëzve lëviz në sheshin e apelit. Ky është një imazh apokaliptik.”
Pak para fundit të luftës Leon Weintraub me të burgosur të tjerë i hipin në një tren, që do ta zhysnin në liqenin Bodensee. Por kjo nuk ndodhi: Lokomotiva u qëllua nga një bombardues francez, treni ndaloi, Leoni arriti të arratiset. Dikur ai u gjend përballë një ushtari francez dhe e kuptoi, që ky qe fundi i martirizimit të tij. Në këtë kohë ai ishte 19 vjeç dhe peshonte vetëm 35 kg. dhe i sëmurë nga ethet e tifos. Ai jeton, por vuan për familjen e humbur – derisa rastësisht mëson, që tri motrat e tij kanë mbijetuar në kampin e përqendrimit Bergen-Belzen. “Në këtë moment u bëra njeri. Ky ishte fillimi i rrugës së kthimit në jetë”, thotë ai.
Vazhdimi i jetës dhe ruajtja e kujtesës
Leon Weintraub vendos të bëhet gjinekolog: “Në radhë të parë, sepse unë kam qenë shumë ngushtë në kontakt me sëmundjen dhe vdekjen. Unë desha të ndihmoj jetë të reja.” Qeveria ushtarake britanike i siguron atij më 1946 një vend studimi në Göttingen – pikërisht në Gjermani, vendi i dorasve. Si mjek ai e di: “Ideologjia nacionalsocialiste e racave nuk ka asnjë bazë shkencore. Indet janë tek të gjithë njesoj pavarësisht nga ngjyra e lëkurës.”
Më 1950 ai kthehet në atdhe. Më 1969 emigron në Suedi, pasi në Poloni po përhapej gjithnjë e më shumë antisemitizmi. Ai fillon të angazhohet kundër harresës. Për të ky është një detyrim ndaj anëtarëve të vrarë të familjes së tij dhe miliona viktimave të pafajshme. Zbehja e kujtesës, është njësoj si t’ua rrëmbesh jetën për së dyti viktimave, tërheq vëmendjen Weintraub.
Ndaj ai e ka përjetësuar veten si hologram. “Nuk ka kaluar ende një epokë dhe shumë të rinj sot nuk e dinë më se çfarë është Holokausti”, thotë ai. “Eshtë e terrshme, që ka njerëz, të cilët sot përsëri bëjnë thirrje për progroma dhe njerëzit kanë frikë të dalin në rrugë me kippa.”
Por Leon Weintraub është edhe optimist: “Jam i bindur, që dikur do të mbizotërojë arsyeja njerëzore, dhe që njerëzimi do ta kuptojë, se ka ardhur koha që t’u jepet fund akuzave dhe armiqësive të ndërsjellta e që bashkarisht duhet ndërtuar e ardhmja paqësore.”/DW
