Presidenti Donald Trump tha të shtunën në mëngjes se trupat amerikane kryen një sulm ndaj Venezuelës dhe kapën presidentin e saj, Nicolás Maduro, dhe bashkëshorten e tij, Cilia Flores.
Çifti është paditur në Nju Jork për terrorizëm dhe trafik droge. Trump e ka akuzuar Maduron për drejtimin e një “organizate narkoterroriste”.
Operacioni ka shkaktuar polemika mbi ligjshmërinë e tij, aq sa edhe disa aleatë të Trump-it kanë sugjeruar se është shkelur e drejta ndërkombëtare.
A është operacioni amerikan në Venezuelë i justifikuar sipas së drejtës ndërkombëtare?
Ekspertët me të cilët zhvilloi biseda “The Guardian“ ranë dakord se SHBA ka gjasa të ketë shkelur kushtet e Kartës së OKB-së, e nënshkruar në tetor 1945 dhe e projektuar për të parandaluar një tjetër konflikt në shkallën e Luftës së Dytë Botërore. Një dispozitë qendrore e këtij dokumenti – neni 2(4) – përcakton se shtetet duhet të përmbahen nga përdorimi i forcës ushtarake kundër vendeve të tjera dhe duhet të respektojnë sovranitetin e tyre.
Geoffrey Robertson KC, një nga themeluesit e Doughty Street Chambers dhe ish-president i gjykatës së OKB-së për krime lufte në Sierra Leone, tha se sulmi ndaj Venezuelës ishte në kundërshtim me nenin 2(4) të kartës. “Realiteti është se Amerika po shkel Kartën e Kombeve të Bashkuara,” shtoi ai. “Ka kryer krimin, të cilin gjykata e Nurembergut e përshkroi si krimin më të rëndë nga të gjithë.”
Elvira Domínguez-Redondo, profesoreshë e së drejtës ndërkombëtare në Universitetin Kingston, e përshkroi operacionin si “krim agresiv dhe përdorim të paligjshëm të forcës kundër një vendi tjetër”. Susan Breau, profesoreshë e së drejtës ndërkombëtare dhe bashkëpunëtore kërkimore në Institutin e Studimeve të Avancuara Ligjore, u pajtua se sulmi do të konsiderohej i ligjshëm vetëm nëse SHBA do të kishte një rezolutë nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së ose nëse po vepronte në vetëmbrojtje. “Nuk ka absolutisht asnjë provë që sugjeron asnjërën nga këto skenarë,” tha Breau.
Si pritet që SHBA të justifikojë veprimet e saj?
SHBA do të përpiqet të argumentojë se ka sulmuar Venezuelën në vetëmbrojtje, për të kundërshtuar kërcënimin e pretenduar nga “organizata narkoterroriste” që akuzon se drejtohet nga Maduro. Si Karta e OKB-së, ashtu edhe ligjet e saj, parashikojnë disa raste përdorimin e forcës ushtarake në vetëmbrojtje.
Megjithatë, Robertson tha: “Nuk ka asnjë mënyrë të ligjshme që Amerika të pretendojë – edhe pse pa dyshim do ta bëjë – se veprimi u ndërmor në vetëmbrojtje. Nëse do të përdorësh vetëmbrojtjen, duhet të kesh një besim dhe prova reale se je gati të sulmohesh me forcë. Askush nuk ka paralajmëruar se ushtria venezueliane është gati të sulmojë Shtetet e Bashkuara… Ideja që [Maduro] është një lloj baroni droge nuk mund të mbizotërojë mbi rregullin se pushtimi për hir të ndryshimit të regjimit është i paligjshëm.”
“Do të duhej të faktohej se këta trafikantë droge përbënin një kërcënim real për sovranitetin e Shteteve të Bashkuara,” shtoi Breau. “SHBA do të këmbëngulë se trafiku i drogës është një fenomen shkatërrues që shkakton humbje të shumta njerëzore, gjë me të cilën pajtohem. Megjithatë, shumë ekspertë të së drejtës ndërkombëtare e kanë shqyrtuar çështjen dhe nuk ka prova të qarta se këta trafikantë ishin nga Venezuela, e aq më pak se vepronin nën drejtimin e Maduron.”
Me çfarë sanksionesh mund të përballet SHBA për veprimet e saj?
Këshilli i Sigurimit i OKB-së mund të vendosë sanksione ndaj vendeve në përpjekje për të ruajtur paqen. Këto mund të përfshijnë kufizime tregtare, embargo armësh dhe ndalime udhëtimi. Megjithatë, pesë anëtarë të këshillit – SHBA, Kina, Rusia, Mbretëria e Bashkuar dhe Franca – kanë të drejtën e vetos, që do të thotë se çdo veprim kundër SHBA-së ka pak gjasa të hyjë në fuqi.
”Praktikisht, kjo tregon që Këshilli i Sigurimit është një organ i pavlerë. Një vend që shkel të drejtën ndërkombëtare mund të shmangë dënimin thjesht duke e vënë veton… i vetmi organ që mund të veprojë do të paralizohet nga vetoja amerikane,” – tha Robertson.
Çfarë precedenti mund të vendosë kjo në nivel global?
Nëse SHBA nuk përballet me pasoja për pushtimin e Venezuelës, ekspertët besojnë se kjo mund të inkurajojë vende të tjera të kryejnë operacione që mund të bien ndesh me të drejtën ndërkombëtare.
“Pasoja më e dukshme është se Kina do ta shfrytëzojë rastin për të pushtuar Tajvanin,” tha Robertson. “Ky është momenti më i përshtatshëm për ta bërë këtë, i forcuar nga precedenti i pushtimit të Venezuelës nga Trump dhe, natyrisht, nga pajtimi me Rusinë në pushtimin e Ukrainës. Në fakt, do të thosha se pushtimi i Venezuelës nga Trump është krim agresioni, i njëjti krim që Putin ka kryer duke pushtuar Ukrainën.”
Domínguez-Redondo shtoi se kjo mund ta dobësojë më tej Këshillin e Sigurimit të OKB-së. “Këshilli i Sigurimit ishte mekanizmi parandalues për Luftën e Tretë Botërore,” tha ajo. “Ai është çmontuar plotësisht, kryesisht nga SHBA, por edhe nga Mbretëria e Bashkuar kur shkoi në luftë pa autorizim në Irak. Roli dhe funksioni i Këshillit të Sigurimit janë minuar.”
Çfarë implikimesh ka sulmi i Trump për aleatët e Shteteve të Bashkuara?
Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Keir Starmer, ka thënë se dëshiron të flasë me Trump dhe aleatë të tjerë për të sqaruar operacionin në Venezuelë, por ka theksuar se Mbretëria e Bashkuar nuk ishte e përfshirë në pushtim. Starmer ka thënë se beson se “të gjithë duhet të respektojmë të drejtën ndërkombëtare”.
“Mbretëria e Bashkuar, si gardiane e parimeve të Nurembergut, ka detyrimin të dënojë Shtetet e Bashkuara për këtë shkelje të së drejtës ndërkombëtare,” tha Robertson. “Do të thosha se udhëheqësit që nisin luftëra janë përgjegjës për vdekjen dhe shkatërrimin që pason.“/The Guardian
