Ndërsa plani amerikan i paqes me 28 pika për t’i dhënë fund luftës mes Rusisë dhe Ukrainës mbetet në negociata, një çështje vazhdon të bllokojë çdo marrëveshje: fati i Donbasit. Rajoni industrial në lindje të Ukrainës kontrollohet pothuajse tërësisht nga Rusia, por presidenti Volodymyr Zelensky refuzon çdo njohje apo dorëzim zyrtar të territorit.
Donbasi përfshin kryesisht rajonet e Donetskut dhe Luhanskut dhe shtrihet në rreth 52 mijë kilometra katrorë. Historikisht, ai ka qenë zemra industriale e Ukrainës dhe më parë e Bashkimit Sovjetik, me industri të fuqishme të qymyrit, metalurgjisë dhe kimisë. Para pushtimit rus të vitit 2014, rajoni kontribuonte rreth 15.7% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të Ukrainës dhe përfshinte gati 15% të popullsisë së vendit.
Për Moskën, Donbasi ka rëndësi jo vetëm ekonomike, por edhe strategjike. Rajoni ofron dalje në Detin Azov, tokë bujqësore pjellore dhe një korridor tokësor që lidh Rusinë me Krimenë e aneksuar. Marrja e qytetit-port të Mariupolit i ka mundësuar Kremlinit forcimin e këtij korridori dhe konsolidimin e kontrollit në juglindje të Ukrainës.
Kriza në Donbas nisi në vitin 2014, pas rrëzimit të presidentit Viktor Janukoviç dhe aneksimit të Krimesë nga Rusia. Grupa separatiste të mbështetura nga Moska shpallën “republikat popullore” të Donetskut dhe Luhanskut, duke shkaktuar një konflikt të armatosur që vazhdoi për vite me radhë. Në shkurt të vitit 2022, Vladimir Putin njohu zyrtarisht këto struktura dhe nisi pushtimin e plotë të Ukrainës, duke e përqendruar më pas ofensivën kryesore në Donbas.
Aktualisht, Rusia kontrollon rreth 88% të Donbasit: të gjithë rajonin e Luhanskut dhe afërsisht 75% të Donetskut. Megjithatë, Ukraina mban ende disa pika kyçe mbrojtëse në Donetsk, përfshirë qytetet Slavyansk, Kramatorsk dhe Kostyantynivka, të fortifikuara për më shumë se një dekadë. Në zonat ende nën kontrollin e Kievit jetojnë mbi 250 mijë civilë.
Sipas burimeve diplomatike, gjatë negociatave Rusia ka kërkuar tërheqjen e forcave ukrainase nga Donetsku dhe Luhansku, në këmbim të ngrirjes së frontit në zona të tjera dhe njohjes de facto të këtyre territoreve, bashkë me Krimenë, si pjesë e Rusisë. Propozimet përfshijnë edhe krijimin e një zone neutrale të demilitarizuar.
Presidenti Zelensky ka refuzuar kategorikisht çdo kompromis territorial, duke paralajmëruar se humbja e Donbasit do ta ekspozonte Ukrainën ndaj ofensivave të reja drejt qendrës së vendit. Ky qëndrim e bën Donbasin pikën më të nxehtë dhe pengesën kryesore për arritjen e një marrëveshjeje paqeje, pavarësisht presionit diplomatik ndërkombëtar.
