Si rritemi, cilësia e ajrit, ushqimi, stresi në familje – e gjithë kjo ndikon në gjenet dhe shëndetin tonë.
Hulumtimet e mëparshme kanë treguar se fëmijët nga familjet e pafavorizuara sociale janë më shpesh të ekspozuar ndaj kushteve të pafavorshme të jetesës, si ushqimi më i keq ose stresi më i madh në familje. Ato mbartin një rrezik në rritje të obezitetit, sëmundjeve dhe performancës më të dobët arsimore.
“Ne mund ta shohim ndërveprimin midis mjedisit dhe gjeneve si një mekanizëm themelor përmes të cilit pabarazia sociale ndikon në zhvillimin e fëmijëve dhe çon në dallime afatgjata në arsim, shëndet dhe mirëqenie”, thotë psikologia zhvillimore Laurel Ruffington nga Instituti Max Planck në Berlin.
Pabarazia sociale në gjene
Në studimet e saj, Ruffington gjeti prova se pabarazia sociale mund të “shihet” në gjenet duke përdorur të ashtuquajturat profile epigjenetike.
Fëmijët e familjeve të pafavorizuara sociale duken më keq, dhe krahasuar me studimet e tjera, ata tregojnë shëndet më të dobët në moshë madhore. Për shembull, rreziku i zhvillimit të diabetit ose plakjes më të shpejtë rritet.
“Rezultatet tona tregojnë se rrethanat e hershme të jetës, të tilla si kur fëmijët lindin në varfëri, janë veçanërisht të rëndësishme për profilet epigjenetike”, shpjegon Ruffington.
Teorikisht, këto profile të fëmijëve mund të përdoren për të bërë një lloj parashikimi rreth rreziqeve të tyre shëndetësore në moshën madhore, por kjo ende nuk është testuar empirikisht.
Stresi, sëmundja ose dieta mund të luajnë një rol
Epigjenetika jep informacion të rëndësishëm që përcakton gjendjen e aktivitetit të gjeneve. Bëhet fjalë për gjenet që lexohen apo edhe fiken në qeliza. Faktorët e jashtëm si stresi, sëmundja ose dieta mund të ndikojnë në programin epigjenetik të qelizave.
Pirja e duhanit, për shembull, ndryshon epigjenomën e qelizave të mushkërive, në mënyrë që gjenet të fitojnë veti inicuese të sëmundjes: “Për shembull, ne e dimë nga studimet se kur një person pi duhan dhe e lë duhanin, kjo është gjithashtu e dukshme në rregullatorët individualë të gjeneve,” shpjegon Ruffington.
Për studimin e saj, kjo psikologe nuk ka parë gjenet individuale, por gjenomin e plotë të fëmijëve, pasi ndikimet mjedisore shpesh prekin disa gjene dhe efektet mund të jenë më të dukshme.
Për ta bërë këtë, Ruffington dhe studiues të tjerë mblodhën mostra të pështymës nga më shumë se 3200 fëmijë dhe adoleshentë midis moshës tetë dhe tetëmbëdhjetë vjeç dhe i përdorën ato për të krijuar një profil epigjenetik për çdo fëmijë. Për vlerësimin, shkencëtarja përdor edhe rezultatet e studimeve të mëparshme që kanë treguar tashmë gjëra të habitshme.
“Një gjë që mund të merret nga kjo punë është se ndërhyrjet për të përmirësuar shëndetin dhe jetëgjatësinë mund të kenë nevojë të planifikohen dekada përpara fillimit të sëmundjeve të lidhura me moshën”, thotë ajo.
Ndikimi në gjenet tona
Ky është lajmi i mirë i hulumtimit: ju mund të ndryshoni profilin tuaj epigjenetik. Sepse, nuk rregullohet përgjithmonë – pavarësisht kushteve fillestare ndoshta më të vështira në fëmijëri, shpjegon studiuesi i Institutit Max Planck.
Megjithatë, shumë gjëra mbeten të paeksploruara këtu. Është ende e paqartë se sa ndryshim pozitiv mund të bëni në fund të fundit nëse, për shembull, filloni të hani më shëndetshëm ose të ushtroheni më shumë si i rritur.
“Disa studiues të plakjes besojnë gjithashtu se ilaçet që mund të bëhen të disponueshme në të ardhmen, të dizajnuara për të ngadalësuar ose rikthyer plakjen biologjike, mund të jenë në gjendje të kthejnë efektet negative të jetës së hershme.” Por tani për tani është thjesht mendim i dëshiruar”, thotë Ruffington.
Dhurata me para për nënat
Në një të ashtuquajtur studim ndërhyrjeje në SHBA, Ruffington tani do të hetojë më tej shkallën në të cilën mund të ndikohen këto profile epigjenetike.
Për këtë qëllim, nënat që jetojnë në ose afër kufirit të varfërisë marrin dhurata monetare për gjashtë vjet, në mënyrë që të minimizojnë disa faktorë stresi dhe të hetojnë nëse dhe si kjo ndikon në profilet epigjenetike të fëmijëve.
Sepse ky është qëllimi kryesor i kërkimit të psikologes Ruffington: që puna e saj mund të rezultojë edhe në masa të politikave sociale dhe kështu të kontribuojë në zhvillimin më të mirë të fëmijëve.
