Një vullkan nënujor që shpërtheu në Tonga ishte një aq masiv dhe aso që ndodh vetëm ‘afërsisht çdo 1 mijë vjet’ dhe ishte aq i madh sa ishte i dukshëm nga hapësira. Shpërthimi shkaktoi një tërmet 7.4 ballë dhe valët cunami u përplasën në bregun e ishullit të Paqësorit dhe e lanë atë të mbuluar me hi dhe të shkëputur nga ndihma.
Në SHBA, valët deri në 4.1 këmbë u regjistruan në Port San Luis të shtunën dhe valët me efekt cunami u regjistruan përgjatë bregdetit në Kaliforni, Oregon, Uashington, British Columbia dhe Alaska. Imazhet satelitore treguan shpërthimin spektakolar nga hapësira dhe pavarësisht paralajmërimeve të tmerrshme, spektatorët u dyndën në plazhe për të parë valët e cunamit në rritje, ndërsa sërfistët treguan kujdes ndaj erës për të kapur valët e fuqishme të krijuara nga valët.
Tonga e goditur nga cunami mbeti kryesisht e pa kontaktueshme të dielën me lidhjet e telefonit dhe internetit të ndërprera, duke lënë të afërmit në Zelandën e Re të largët duke u lutur për familjet e tyre në ishujt e Paqësorit, ndërsa raportet e viktimave nuk kishin ardhur ende. Profesor Shane Cronin, nga Universiteti i Auckland, është një ekspert në shpërthimet e Tonga.
“Ky është një nga shpërthimet masive që vullkani është në gjendje të prodhojë afërsisht çdo mijë vjet,” shkroi ai në The Conversation.
Cronin shtoi: “Ne mund të jemi në për disa javë apo edhe vite trazira të mëdha vullkanike nga vullkani Hunga-Tonga-Hunga-Ha’apai”.
Dy gra u mbytën në veri të Perusë kur valët dy metra goditën një kamion, duke e tërhequr zvarrë në det në plazhin Naylamp, Lambayeque, në veri të vendit. Shoferi shpëtoi, por gruaja e tij dhe një grua tjetër u mbytën në lumë. Megjithëse Peruja nuk lëshoi një paralajmërim për cunami, marina e saj po monitoron ‘valët anormale’ në brigjet e saj. Reja masive e hirit që mbulon kombin e vogël ishullor të Tongës po parandalon fluturimet e mbikëqyrjes nga Zelanda e Re për të vlerësuar shkallën e dëmit. Kryeministrja e Zelandës së Re Jacinda Ardern tha se shpërthimi ishte ‘shumë shqetësues’ dhe agjencitë po përpiqeshin ende të vendosnin komunikime të plota me Tongën.
Një faktor ndërlikues për çdo përpjekje ndërkombëtare për ndihmë është se Tonga deri më tani ka arritur të shmangë çdo shpërthim të Covid-19. Zonja Ardern tha se stafi ushtarak i Zelandës së Re ishte i gjithë i vaksinuar dhe i gatshëm të ndiqnin çdo protokoll të vendosur nga Tonga. Shqetësimi i menjëhershëm në Tonga është për sigurinë e ajrit dhe ujit për shkak të hirit dhe tymit. Qeveria i ka kërkuar publikut që tani për tani të mbajë maska dhe të përdorë ujë në shishe. U lëshuan këshilla për cunami për Hawaiin, Alaskën dhe bregun e Paqësorit të SHBA. Qindra mijëra qytetarë japonezë u këshilluan gjithashtu të evakuoheshin pasi dallgët prej më shumë se një metër goditën zonat bregdetare. Shërbimi Gjeologjik i SHBA vlerësoi se shpërthimi shkaktoi një tërmet të barabartë me magnitudë 5.8 ballë. Shkencëtarët thanë se cunami i krijuar nga vullkanet dhe jo nga tërmetet janë relativisht të rralla. Valët e fuqishme të regjistruara në Japoni, Zelandën e Re dhe Australi, me një zhurmë të madhe të dëgjuar 6000 milje larg në Alaskë. Shpërthimi thuhet se ka krijuar një ishull të ri në Tonga, hera e dytë që një ngjarje e tillë ndodh në Tonga në dhjetë vjet.
