Nga Eltion Meka
Çfarë është qëllimi i një universiteti?
Nëse kjo pyetje do t’i parashtrohet një kampion rasti, nuk do të jetë e çuditshme që një përqindje e lartë do ndihet pak e pasigurte në pergjigje. Disa do përgjigjeshin duke thëne se qëllimi është të edukohet brezi i ri. Disa do mendonim se qellimi është të pergatitë të rinjtë për tregun e punës. Por jam i bindur se nëse kjo pyetje i parashtrohet edhe një grupi më të specializuar, si për shëmbull akademikëve shqiptarë, vështërisia e pyetjes përsëri do qëndronte. Nuk e bazoj argumentin e mëposhtëm në mbizotërimin e injorancës. Por për më shumë në mungesën e një kulture akademike.
Sa nga ju do jepnin përgjigjen se qëllimi i një universiteti është të gjenerojë njohuri të re?! Ky qellim nuk duhet të jetë vetë prioriteti e një universiteti midis shumë qëllimeve të tjera. Por në fakt, kjo është një domosdoshmeri. Për ta kuptuar, thjesht imagjino një situatë ku asnjë universitet nuk prodhon njohuri të re. Ku do të ishim 20, 30, 40 vjet më vonë, dhe çfarë mesimi do merrnin studentët? Pra, janë universitetet dhe qëndrat kërkimore (të pavarura ose pjesë e strukturave universitare) mekanizmat që krijojnë përparim në çdo fushë shkencore. Përkundrazi, do kishim një situatë ku studentët e mjekësisë do të studionin akoma libra shkollore të viteve 1980.
Prej një viti që jetoj në Shqipëri mbas një kohe shumë të gjatë jashtë vendit, ajo që me ka rënë në sy është diçka që do çudisë shumë nga ju. Ajo është cilesia e studentëve. Jo cilesia në kuptimin e pergatitjes të tyre, por cilesia në kuptimin e potencialit të tyre. Por a mjafton vetem potenciali?! Potenciali duhet shoqëruar me një kulture akademike që përhap kerkimin shkencor. Dhe nuk po flas vetem për shkencat ekzakte ku mungesa e laboratoreve moderne e bën të pamundur zhvillimin dhe aplikimin e shkencës bashkëkohore. Ky argument vlen edhe për shkencat sociale ku laboratorët jane të panevojshëm. Problemi kyç i universiteteve shqiptare nuk është mungesa e teknologjive moderne, mungesa e kushteve shkollore, apo pergatitja para-universitare e studentëve. Problemi është mungesa e një kulture akadamike të mirëfilltë.
Shpesh herë më kujtohet një fjalim i nje ish padagogu im i cili gjithmonë theksonte se të jesh i sukseshem në akademi duhet të kesh ato që ai i quante tre P-të. Pasion për ate që studion, profesionalizëm në mënyrën se si e ushtron profesionin, dhe portfolio të kërkimeve shkencore. Cila nga këto mendoni se mungojnë në Shqipëri? Nuk mendoj se ka mungese pasioni. Por ka shumë mungesë profesionalizmi dhe nevojë për portfolio cilësore. Megjithatë, këto dy të fundit nuk mungojnë për mungesë aftësie. Mungojnë sepse nuk ka nevojë për ato. Për te mos lodhur lexuesin duke përmendur hilet e akademise shqiptare, mjafton te thuash se në kontekstin tonë, gjenerimi i njohurisë së re është i barabartë me riprodhimin e njohurisë ekzistuese. Por për të dobësuar akoma me shume cilësine shkencore në shqipëri, riprodhimi i njohurise e cila është e nevojshme në vetvete, sidomos në kontekstin tonë ku mungon literatura e azhornuar, riprodhohet në mënyra plotësisht jo profesionale ku pasojat tregohen në mungesën e një etike profesionale të përshtatur për fushën akademike. Mungesa e etikës reflekton atë që une po mundohem të theksoj—që kultura akademike nuk është një sërë kriteresh për tituj akademik, dhe përmbushja e ketyre kritereve në mënyre mekanike. Kultura akademike është një sërë vlerash që reflektohet në pasionin se si një akademik i dedikohet fushës të tij, në profesionalizmin se si një akademik ushtron profesionin e tij dhe vleresimin e shkencës si një e mirë në vetvete, dhe përfundismisht në cilesinë e portfolios të kërkimeve shkencore e cila shtyne shoqërine përpara.
Por ende ka shprese. Duke lëne menjanë për momentin debatet mbi reformën për arsimin e lartë, një nga të mirat qe solli reforma është rritja e kritereve shkencore brenda universiteteve. Ndoshta kriteret e reja institucionale; si prezenca e të pakten tre fakulteteve dhe një qëndër kërkimore e lidhur me çdo fakultet do e bejë të pamundur për disa universitete private të mbrojnë titullin si universitet. Në ketë rast konkurrenca midis universiteteve private do eliminojë ato institucione të cilat nuk e meritojnë këtë titull. Nëse parimi i konkurrencës ekonomikë është tregues, kjo në vetvete do krijoje rritje cilësie. Por siç thashë pak më lart, nëse kultura akademike vazhdon të funksionojë nën normat aktuale, pritshmërite duhet të jenë shumë te ulta. Si edhe reforma në drejtesi dhe promovimi i demockracise nga aktorët ndërkombëtarë, pa përhapjen e vlerave dhe normave përkatëse, reforma e arsimit te lartë do ketë vetëm efekte minimale.
