Nga Orla Guerin, BBC
Në qytetin ekuadoras të Duránit, të mbushur me drogë dhe banda rivale, Kapiteni i Policisë Jean Carlos Bustamante e di saktësisht se me çfarë përballet – jo vetëm me kriminelët që vrasin dhe ndonjëherë copëtojnë rivalët e tyre, por edhe me armikun brenda.
“Kemi shumë, shumë njerëz të këqij brenda njësisë sonë, brenda shtetit, brenda politikës,” thotë ai. “Kemi shumë, shumë djem që janë të korruptuar. Ata paguhen nga bandat.”
Të vetmit oficerë policie që ai mund t’u besojë, thotë ai, janë ata pranë tij – anëtarë të ekipit të tij të zgjedhur me kujdes. Në moshën 34 vjeç, Kapiteni Bustamante është më i vjetri midis tyre dhe lëviz si oficeri i forcave speciale që ishte dikur.
Me perëndimin e diellit, ai e udhëheq ekipin e tij në një lagje të vështirë ku dritaret janë të mbyllura pas grilave metalike dhe buzët janë të mbyllura nga frika. Kjo është zemra e bandave, e kontrolluar nga një grup i quajtur Los Aguilas (spanjisht për Shqiponjat).
Pyes se çfarë ndodh nëse njerëzit vendas flasin kundër bandave. “Ata i vrasin,” përgjigjet kapiteni. “Prandaj nuk thonë kurrë asgjë.”
Ai po shkon drejt një shtëpie të braktisur ku beson se janë fshehur armët (personat e armatosur nuk i mbajnë armët në shtëpi). Ai dhe ekipi i tij rreshtohen, të ngjitur pas murit, të armatosur rëndë dhe të mbushur fort. Një dash i fut ata nga dera.
Ata gjejnë dy pistoleta – njëra e ndryshkur, por tjetra gati për të qëlluar – dhe municione për një pushkë sulmi.
Kapiteni thotë se është i kënaqur me rezultatin. “Arsyeja e parë është sepse jemi të sigurt,” thotë ai. “E dyta është se ka dy armë më pak për bandat.”
Por kjo është një fitore e vogël, në një luftë rraskapitjeje. Ai pranon se bandat kanë “shumë armë dhe shumë më tepër para se shteti”.
Ai i njeh shumë mirë rreziqet – pasi ka humbur tre miq të ngushtë duke luftuar bandat. Ai gjithashtu ka humbur frikën, thotë ai, “vite më parë”, por prindërit e tij jo.
“Mamaja ime thotë ‘ki kujdes, ndoshta mund të vdesësh atje’,” më thotë ai. “Babi im telefonon gjatë gjithë kohës dhe pyet ‘biri im, je mirë? Më thuaj që je mirë'”.
Një vijë mund të gjurmohet – në dollarë dhe në jetë të shkatërruara – nga rrugët e fshehta të Duránit deri te pikat e nxehta të Londrës dhe kryeqyteteve të tjera. Rreth 70% e kokainës që arrin në Evropë dhe SHBA kanalizohet nga Ekuadori, sipas presidentit të vendit, Daniel Noboa.
Si erdhi deri këtu?
Droga vërshon nga Kolumbia dhe Peruja fqinje – dy prodhuesit më të mëdhenj në botë. Bandat e fuqishme vendase – me lidhje me kartelet meksikane dhe grupet mafioze shqiptare – ndihmojnë në kontrabandën e kokainës. Ata përfitojnë nga kontrollet e dobëta kufitare të Ekuadorit, forcat e sigurisë të pafinancuara dhe bregdeti i gjatë i Paqësorit.
Në këtë proces, ajo që ishte një parajsë turistike paqësore në Amerikën e Jugut – në më pak se një dekadë – është bërë një vend vrasjeje.
Vitin e kaluar, shkalla e vrasjeve ishte një nga më të lartat në botë, me më shumë se 9,200 njerëz të vrarë, sipas ministrisë së brendshme të Ekuadorit. Kjo pavarësisht një goditjeje të ashpër nga Presidenti Noboa gjatë dy viteve të fundit. Kritikët thonë se kjo ka dhënë efekt të kundërt. Bosët kryesorë të krimit janë arrestuar, duke shkaktuar ndarjen e bandave, por edhe shumëzimin.
Shumë këtu besojnë se lufta kundër bandave nuk do të fitohet kurrë.
Kapiteni Bustamante vazhdon të luftojë.
Kur i bashkohemi për një operacion tjetër, ai rri në pritje duke marrë një pamje nga lart të rrugicave të pasme nga një dron. Ai sheh tre figura që lëvizin në buzë të një sheshi lojërash – “mikro-trafikantë” – të kapur në flagrancë, thotë ai. Ata janë në fund të zinxhirit të drogës, duke shitur në vend, në sasi shumë të vogla, jo kilogramë.
Brenda pak minutash ai dhe ekipi i tij i kanë gjurmuar të dyshuarit deri në derën e tyre. Dashi i goditjes është përsëri jashtë, dhe së shpejti ata janë në kuzhinë, ku një grua e moshës së mesme proteston, dhe një vajzë e re shpërthen në lot.
Policia lëviz nga një dhomë në tjetrën, nën dritën e pishtarit – nuk ka energji elektrike – duke hapur dollapët dhe duke ngritur dyshekët. Lart, ata gjejnë një vend për t’u fshehur pas një dritareje. Një i dyshuar i ri del dhe arrestohet. Dy të tjerë prangosen në një dhomë tjetër. Të tre i çojnë larg, duke mohuar se aty shitej drogë.
Afër, kapiteni gjen pako të vogla letre me “H” të fshehura në një vazo lulesh. Është një përzierje shumë problematike që përmban sasi të vogla heroine të shitura nga tregtarët e lagjes për 1 dollar (0.75 £) për pako.
Njëri nga të dyshuarit akuzohet dhe nëse dënohet, mund të dënohet me pesë vjet burg. Prokurorët lirojnë dy të tjerët. Zyrtarët e lartë thonë se kjo ndodh shpesh. Ata fajësojnë korrupsionin në sistemin e drejtësisë dhe zyrën e prokurorit.
“Ne i burgosim ata [anëtarët e bandave] dhe ata i lirojnë”, thotë koloneli Santiago Gavilanes, zëvendëskomandant i policisë së Durán. “E dimë sepse kur kryejmë bastisje, i kapim përsëri. Disa nga ata që lirohen vrasin njerëz dhe lënë pas jetimë.” Ai na tregon se bandat kanë para për të “blerë ligje, gjyqtarë dhe politikanë”.
Ne marrim një shembull të fuqisë blerëse të bandave nga një oficer tjetër policie, në një vendndodhje tjetër. Për sigurinë e tij, nuk mund ta zbulojmë emrin e tij ose se ku ndodhet.
Ai na tha se u kontaktua dy herë me mesazh dhe iu ofrua një ryshfet i madh – “para të mjaftueshme për të dalë në pension”. Ai e refuzoi.
Dikush – ndoshta një koleg – e kishte informuar bandën saktësisht se ku punonte dhe çfarë bënte.
“Nuk e di kurrë kush po shikon”, tha ai. E dëgjuam shumë këtë gjatë një jave në Durán dhe zonat përreth.
Në shesh lojërash është fundi i një dite tjetër të gjatë me jelekë mbrojtës, por Kapiten Bustamante thotë se duhet të vazhdojë. “Ndoshta jam pak i lodhur,” pranon ai, “por është puna ime. Besoj se mund ta fitojmë këtë luftë. Duhet ta bëjmë.”
Ndërsa flasim, një nga bosët kryesorë të bandave në zonë është parë afër. “E dimë që ai kontrollon trafikantët,” thotë kapiteni, “por nuk kemi pista apo prova, kështu që nuk mund ta arrestojmë”.
Por policia këtu këmbëngul se po ka ndikim. Shkalla e vrasjeve në Durán është përgjysmuar, thonë ata, në gjashtë muajt e parë të këtij viti.
Ka tregues të tjerë të përparimit, na thonë ata, me rrugë që nuk janë më të shkreta pas orës 19:00 sipas kohës lokale, dhe trupa që nuk gjenden më të prerë ose të copëtuar. Kjo dikur ishte e zakonshme, sipas Kolonel Gazilanes.
“Ne kemi arritur të përmbajmë bandat,” thotë ai. “Marrja e kontrollit të plotë do të jetë një proces afatmesëm.”
Diku tjetër, kriminelët po e përmbajnë policinë. Nëpërmjet një kontakti, ne u morëm vesh të takonim një bandë lokale në territorin e tyre, rreth një orë larg me makinë nga qyteti. Udhëheqësi i tyre – të cilin po e quajmë Jonathan – më tha se kishte katër oficerë në listën e pagave të tij.
“Sa herë që do të bëjnë një operacion, më telefonojnë,” tha ai. “Më thonë të fsheh gjëra dhe të iki nga këtu. Kur mbërrijnë, nuk gjejnë asgjë.”
Sistemet e paralajmërimit të hershëm i kushtojnë atij rreth 1,500 deri në 2,000 dollarë në muaj.
Në moshën 37 vjeç, Jonathan është vetëm disa vjet më i madh se Kapiten Bustamante, por ai është përtej vijave të armikut. Ai thotë se iu bashkua një bande, në moshën 18 vjeç, për të sjellë ushqim në tryezë.
Ai dhe burrat e tij (dhe djemtë) shëtisnin nëpër rrugët e skalitura ashpër, në mes të ditës, duke mbajtur armë – përfshirë një pushkë gjysmëautomatike dhe një pistoletë. Anëtari më i ri i bandës që pamë ishte një 17-vjeçar i dobët, i veshur me një jelek antiplumb dhe shapka. Të gjithë i mbuluan fytyrat.
Jonathan iu përgjigj pyetjeve tona brenda një dhome të ngushtë në një shtëpi të vogël, me togerët e tij të mbledhur brenda. Pjesa më e madhe e hapësirës ishte e zënë nga një shtrat. Ai pranoi se ishte shpërndarës droge dhe vrasës. “Sa jetë keni marrë?” pyeta unë.
“Epo, deri tani rreth tetë, mendoj. Nuk mbaj mend mirë,” u përgjigj ai, me një pistoletë në prehër, duke treguar në drejtimin tim.
Jonathan pretendoi se banda e tij nuk vrau njerëz të pafajshëm, vetëm një grup kriminal rival që përpiqej t’i zëvendësonte ata. “Ata duan të hyjnë me forcë këtu,” tha ai, “ata vijnë duke vrarë njerëz dhe ne u përgjigjemi. Gjëja kryesore për ne tani është të eliminojmë bandën tjetër.”
Ndërsa flisnim, banorët vendas u mblodhën pranë derës, midis tyre fëmijë. Aktivistët e të drejtave të njeriut në Ekuador na thanë se djemtë mund të rekrutohen në jetën e bandave që në moshën 12 vjeç. Tre vjet më vonë ata mund të bëhen vrasës me pagesë.
Jonathan nuk kërkon falje që u ka dhënë armë adoleshentëve ose që shet kokainë në lagjen që pretendon se mbron. Ai këmbëngul se tregtia e drogës nuk mund të çrrënjoset.
“Mendoj se është një çështje që nuk do të mbarojë kurrë,” thotë ai. “Nëse na mbyllin, do të vijë një tjetër [bandë], dhe nëse e mbyllin atë, do të dalë një tjetër.”
Ai pret të vdesë, siç ka jetuar – me armë. “Vdekja paguhet me vdekje,” tha ai. “Por nëse vijnë të më vrasin, nuk do t’ua bëj të lehtë.”
Dy netë më vonë, përsëri në Durán, pamë se si bandat i qërojnë hesapet. Trupi i një burri ishte i dukshëm nën dritat e ndezura të policisë, i shtrirë aty ku ra, pranë një motoçiklete. Gëzhojat e plumbave ishin ende në tokë. Fqinjët qëndronin duke parë, kryesisht në heshtje.
Një burrë dhe një grua përqafuan njëri-tjetrin dhe qanin – të afërm të të ndjerit.
Policia dyshonte për një sulm hakmarrjeje – një bandë kundër një tjetre.
Ekipet mjeko-ligjore e ngritën trupin mbi një barelë dhe e futën në pjesën e pasme të një furgoni frigoriferik: vdekje e dhunshme, e përsëritur. Një kufomë tjetër ishte tashmë brenda.
Një dëshmitar ishte i gatshëm të fliste – por nuk do të identifikohej. “Ai tashmë kishte një plumb në shpinë,” na tha ai. “Ndërsa ra, ata e qëlluan me një plumb në kokë. Ai u qëllua gjashtë herë nga dy burra në një motoçikletë.”
“Ne jemi mësuar me këtë tani sepse ndodh çdo ditë,” tha ai. “Mund të dalësh jashtë dhe të kapësh një plumb të humbur. Nuk mund të dalësh ose të flasësh me miqtë ose familjen sepse dikush mund të të qëllojë.”
Ai nuk pret që lufta e presidentit kundër bandave të sjellë ndonjë ndryshim.
“Kriminelët janë si fantazma,” tha ai me zë të ulët. “Ata shfaqen kudo që të duan.”
Pastaj ai u shkri, në ajrin e ngrohtë të natës.
Nuk e di kurrë kush po të shikon.
/Përshtati: Boldnews.al
