Nga Fatjon Malaj
Gjatë shqyrtimit të marrëdhënies midis rendit publik dhe sigurisë kombëtare, rrjedhimisht sigurisë së brendshme, shihet se shumë krime, kundërvajtje dhe veprime në jetën e përditshme të cilat prishin rendin publik nuk ndikojnë në sigurinë kombëtare. Por kërcënimet veçanërisht ato kundër rendit kushtetues, rreziqet, veprimet dhe sulmet kundër rendit publik ndikojnë dhe prishin drejtpërdrejt sigurinë kombëtare. Bazuar në këtë, mund të thuhet se rendi publik përfshin të gjitha aspektet e sigurisë kombëtare, duke përfshirë sigurinë e brendshme dhe të jashtme. Në një botë të globalizuar ku kanalet e komunikimit janë rritur në numër dhe shpejtësi, dhe ku të gjitha llojet e krimeve dhe ngjarjeve terroriste nuk njohin kufij, nuk është realisht e mundur të flitet për një dallim midis sigurisë së brendshme dhe të jashtme rasti i DAESH është një nga shembujt konkret të kësaj.
Por pasojat madhore shfaqen në ato kufij gjeografik për të cilën është përgjegjës siguria e brendshme. Terrorizmi global që filloi me sulmet e 11 shtatorit dhe vazhdoi me sulmet në Stamboll, Londër dhe Madrid është treguesi më i rëndësishëm i kësaj. Në një shtet demokratik të qeverisur nga sundimi i ligjit, shteti është i detyruar të përmbushë dy detyra të rëndësishme në aspektin e sigurisë. E para është parandalimi i kërcënimeve të brendshme dhe të jashtme, krimeve dhe kriminelëve duke marrë masa parandaluese para se të ndodhin krimet për të parandaluar prishjen e rendit publik dhe mbrojtjen e sigurisë materiale dhe morale të shoqërisë. Tjetra është funksionimi i sistemit të drejtësisë të pranuar nga shoqëria duke zbuluar krimin përmes autoriteteve hetimore pasi të ketë ndodhur krimi, duke mbledhur prova dhe duke kapur autorët.
Në këtë kontekst, një strukturë e fuqishme dhe e besueshme e inteligjencës së sigurisë së brendshme është shumë e rëndësishme për shtetet. Faktorët që e bëjnë inteligjencën e sigurisë së brendshme të rëndësishme në sigurimin e rendit publik janë: Funksioni më i rëndësishëm i inteligjencës është parandalimi i rrezikut duke zbuluar paraprakisht të gjitha llojet e kërcënimeve nga brenda dhe jashtë, siç janë terrorizmi, krimi, sulmet armike, spiunazhi, veprimet provokuese, prishja e rendit kushtetues dhe grushtet e shtetit kundër qeverive legjitime, me qëllim sigurimin e vazhdimësisë së rendit kushtetues dhe rendit publik. Në raste trazirash shërbimet inteligjente armike përfshihen duke sabotuar madje duke bërë që e zeza të duket e bardhë dhe e bardha e zezë, patriotët bëhen tradhtar dhe tradhtarët bëhen patriot, këtu ndikon e ka rol deciziv edhe integriteti i shërbimit inteligjent vendas nëse ka aftësi profesionale të konstatoj dhe të infiltrohet në situatën reale dhe mbi të gjitha të informojë kryeministrin e vendin në mënyrë të saktë dhe objektive dhe jo sipas asaj që ata mendojnë se atij do ti pëlqejë sepse kjo bën që kryeministri të mbaj qëndrime publike të cilat do të duken jo serioze dhe nëse jo ai vetë personalisht koha do ti përgënjeshtrojë e do të bëhet qesharak, koha ka treguar shembuj të shumtë ku drejtuesit të keqinformuar nga shërbimet inteligjente të vendit të tyre kanë bërë deklarata dhe kanë marrë vendime të dëmshme.
Përndryshe, është e pamundur të parandalohen vendet dhe shoqëritë nga dëmtimi nga kaosi që rezulton. Në botën e sotme, ku kërcënimet e brendshme dhe të jashtme janë bërë një spirale, inteligjenca dinamike është e nevojshme për të zbuluar aktivitetet e elementëve armik që kërcënojnë sigurinë kombëtare të vendeve, për të marrë masa paraprake në përputhje me rrethanat, për të përcaktuar strategjinë e luftës dhe, shkurt, për të shmangur nënshtrimin ndaj sulmeve. Ai ofron mbështetje informative për administratën ose vendimmarrësit në përcaktimin e politikës që duhet ndjekur në marrëdhëniet ndërkombëtare, rregulloreve që mund t’u përgjigjen dëshirave të njerëzve në çështjet e brendshme dhe masave të sigurisë që duhen marrë kundër kërcënimeve që paraqesin rrezik për rendin publik, me kusht që liritë të mbrohen, duke ndriçuar kështu një proces vendimmarrjeje të saktë dhe të shëndetshëm. “Nuk mjafton që një udhëtar që ecën në rrugë të shohë vetëm horizontin. Ai gjithashtu duhet të shohë dhe të dijë se çfarë ka përtej horizontit”, gjithmonë ekziston rreziku kur merren vendime, por sa më shumë të panjohurat mund të zvogëlohen, aq më shumë zvogëlohet rreziku.
Krimi, kriminelët dhe grupet e krimit të organizuar janë elementë që prishin konceptin e drejtësisë, i cili pranohet përgjithësisht nga shoqëria, dhe për rrjedhojë rendin publik. Parandalimi i aktiviteteve të tyre përpara se të ndodhë krimi, domethënë përpara se t’u shkaktohet dëm njerëzve, pronës publike dhe private, mund të arrihet përmes inteligjencës. Nga ana tjetër, parandalimi i krimit parandalon që individët të shkojnë në burg ose të përjashtohen nga shoqëria duke kryer krime. Inteligjenca e sigurisë së brendshme mund të konsiderohet një grup i formuar nga kryqëzimi i llojeve të tjera të inteligjencës. Meqenëse qëllimi i tij është të sigurojë sigurinë e brendshme, aktivitetet parandaluese janë të pamjaftueshme, dhe pasi të ndodhë një krim, inteligjenca e zbatimit të ligjit, inteligjenca kriminale dhe aktivitetet e zbatimit të ligjit të fokusuara në inteligjencë vazhdojnë detyrën e inteligjencës së sigurisë së brendshme duke zbuluar dhe kapur kriminelët.
Në “Kriteret e Perceptimit të Suksesit dhe Dështimit të Inteligjencës së Sigurisë”, Inteligjenca e sigurisë së brendshme mund të konsiderohet e suksesshme në masën që një vend është i jetueshëm, qytetarët e tij mund të jetojnë dhe të udhëtojnë të sigurt brenda vendit të tyre, mekanizmi shtetëror mund të funksionojë lirisht me vullnetin e popullit, njerëzit ndihen të lirë, krimi mund të parandalohet, paqja sociale mund të vendoset dhe nevojat e sigurisë së njerëzve mund të përmbushen. Këto përgjigje nxjerrin në pah rëndësinë e inteligjencës së sigurisë së brendshme në aspektin e rendit publik. Për të përcaktuar masat që duhen ndërmarrë për të siguruar dhe ruajtur rendin publik, nevojitet informacion i shëndoshë, i saktë dhe vendimtar. Megjithatë, nëse ky informacion plotëson nevojën përcaktohet përmes vlerësimit. Në këtë kuptim, inteligjenca prodhohet duke vlerësuar informacionin ekzistues. Jo të gjitha informacionet janë inteligjencë, por inteligjenca del si rezultat i vlerësimit të informacionit. Në botën e sotme, ku globalizimi shihet në çdo fushë, kërcënimet ndaj sigurisë së shtetit, kombit dhe individit kanë fituar gjithashtu një dimension global. Elementet kombëtare dhe ndërkombëtare hasen edhe në krimet individuale, veçanërisht në terrorizëm dhe organizatat kriminale.
Sulmet me origjinë nga Al-Kaeda në SHBA më 11 shtator 2001, në Stamboll në vitin 2003, në Madrid në vitin 2004 dhe në Angli në vitin 2007 janë shembuj të rëndësishëm të terrorizmit global. Sulmet e 11 shtatorit, në veçanti, krijuan probleme të reja për botën. Pas sulmit më të madh terrorist me të cilin u përball SHBA-ja në tokën e saj, ajo nisi operacione në pjesë të ndryshme të botës, kryesisht në Afganistan, Pakistan dhe Irak, për të siguruar sigurinë e atdheut të saj, ose sigurinë e brendshme, duke prezantuar kështu një koncept të ri sigurie, përkatësisht luftën kundër terrorizmit. Megjithatë, pavarësisht barrës së rëndë në vendet e pushtuara, niveli i dëshiruar i suksesit nuk u arrit dhe lindën probleme më të mëdha për shkak të forcës joproporcionale dhe shkeljeve të të drejtave të njeriut. Gjatë këtij procesi, inteligjenca u bë më e përqendruar te siguria, duke ndërhyrë në liritë e njerëzve që jetojnë në SHBA dhe Evropë. Ata që u prekën më shumë nga kjo ishin myslimanët që jetonin në ato vende. Pas sulmeve të 11 shtatorit, SHBA-të identifikuan mangësi në aftësitë e tyre të sigurisë dhe inteligjencës dhe morën masa për të maksimizuar koordinimin midis agjencive të inteligjencës dhe zbatimit të ligjit, për të zbatuar një qasje proaktive të sigurisë dhe për të siguruar sigurinë e brendshme nga jashtë. Në këtë kontekst, pas raportit të përgatitur nga Komisioni i 11 shtatorit në vitin 2001, Departamenti i Sigurisë Kombëtare i SHBA-së, përgjegjës për mbrojtjen e vendit nga sulmet terroriste dhe fatkeqësitë e shkaktuara nga njeriu dhe natyrore, u krijua në vitin 2002.
Drejtori i Inteligjencës Kombëtare u krijua zyrtarisht në vitin 2005 për të raportuar dhe koordinuar inteligjencën e sigurisë kombëtare tek presidenti i SHBA-së, duke vepruar si kreu i Komunitetit të Inteligjencës Akti Patriot i SHBA-së u miratua në nëntor 2011. Akti Patriot i SHBA-së i vitit 2011, i miratuar për të siguruar rendin publik dhe sigurinë e brendshme, përmirësoi sigurinë e brendshme në luftën kundër terrorizmit, zgjeroi mbikëqyrjen fizike dhe teknike, luftoi pastrimin e parave për të parandaluar terrorizmin, sigurinë kufitare, parandaloi pengimin e hetimeve të terrorizmit, ndihmoi për viktimat e terrorizmit dhe personelin e sigurisë publike dhe familjet e tyre, ndau inteligjencën, shtrëngon dënimet për terrorizmin dhe përmirëson inteligjencën. Ai rregullon kompetenca më të gjera të orientuara drejt sigurisë në këto fusha. Ky ligj, i miratuar në një kohë shumë të shkurtër në kontekstin e deklaratës së Presidentit George W. Bush se “liria dhe frika ekzistojnë në luftë”, ka dy kuptime. Kuptimi i parë është se ai tregon një luftë midis frikës nga terrorizmi, të cilën SHBA-të e shpallën si luftë kundër terrorizmit të al-Kaedës, dhe lirive që janë themeli i demokracisë. Kuptimi tjetër është se qytetarët që jetojnë të lirë në SHBA, që është edhe kritika më e rëndësishme e politikës së sigurisë kombëtare të Bushit, i nënshtrohen sulmeve nga politikat qeveritare të zbatuara nën dritën e frikës nga terrorizmi të krijuar nga sulmet e al-Kaedës. Inteligjenca e sigurisë së brendshme, brenda fushëveprimit të ruajtjes së rendit publik, siguron gjithashtu mbrojtjen e lirive të shoqërisë dhe individëve.
Edhe në demokracitë e zhvilluara, njerëzit ndonjëherë duhet të zgjedhin midis sigurisë dhe lirisë. Megjithatë, këto janë fenomene plotësuese. Ashtu siç është e pamundur që liritë të ekzistojnë në një shtet ku nuk kryhet inteligjenca e sigurisë së brendshme, është gjithashtu e vështirë të flitet për liritë aty ku ka praktika të tepërta. Inteligjenca është një funksion administrativ shumë i debatuar dhe i vështirë për t’u përcaktuar. Ekzistojnë dy aspekte të rëndësishme që e dallojnë atë nga funksionet e tjera administrative. E para është sekreti i shumicës së çështjeve të inteligjencës. Shtetet përpiqen të mësojnë informacionin sekret të shteteve të tjera nga njëra anë, ndërsa përpiqen të mbajnë të fshehur informacionin e tyre sekret nga ana tjetër. Dallimi i dytë është se ky sekret e bën publikun të hutohet dhe të frikësohet përmes spiunazhit, mbikëqyrjes së fshehtë dhe operacioneve të fshehta. Përkufizimi ligjor i qëllimit, objektivave, kufijve, metodave dhe kompetencave të inteligjencës së sigurisë së brendshme është thelbësor për mbrojtjen e demokracisë, të drejtave të njeriut, të drejtave dhe lirive themelore dhe rendit kushtetues. Prandaj, shtetet kanë shumë ligje në sistemet e tyre ligjore që synojnë mbrojtjen e të drejtave dhe lirive individuale. Ligje të tilla i pengojnë zyrtarët e autorizuar për të kryer inteligjencë të sigurisë së brendshme të veprojnë jashtë ligjit dhe, megjithatë, hapin rrugën për ndëshkimin e atyre që përfshihen në aktivitete të paligjshme.
Për më tepër, auditimet e brendshme dhe të jashtme të kryera në vendet demokratike janë mekanizma të rëndësishëm kundër institucioneve publike dhe zyrtarëve që përdorin kompetencat e tyre jashtë ligjit. “Në shoqëritë moderne demokratike, mbikëqyrja dhe kontrolli i organizatave dhe aktiviteteve të inteligjencës nga degët legjislative, ekzekutive dhe gjyqësore duhet të jetë i balancuar.” Brenda këtij qëllimi, mbikëqyrja parlamentare, mbikëqyrja gjyqësore, mbikëqyrja administrative, mbikëqyrja e brendshme dhe mbikëqyrja e jashtme përmes shtypit, medias dhe organizatave të shoqërisë civile kryhen mbi aktivitetet e inteligjencës. Ajo që është e rëndësishme është që auditimet të jenë të lira nga presioni politik brenda parimit të paanshmërisë./SotNews
