Për disa vite me radhë, qeveria tentoi të çonte përpara një amnisti fiskale, por çdo herë u përball me kundërshtimin e institucioneve ndërkombëtare.
Argumenti ka qenë i njëjtë: një falje e tillë dëmton disiplinën fiskale, krijon pabarazi dhe minon besimin te sistemi. Por kur një derë mbyllet, shpesh hapet një tjetër. Në fund të vitit të kaluar, ajo që nuk u arrit si “amnisti”, u rikthye si “paqe fiskale”.
Në paketën fiskale u miratua ligji për marrëveshjen e paqes fiskale dhe një tjetër për fshirjen e detyrimeve, i shoqëruar me një narrativë të kujdesshme politike: nuk bëhet fjalë për amnisti, por për fshirje detyrimesh. Megjithatë, thelbi mbetet i njëjtë.
Paqja fiskale dhe fshirja e një pjese të konsiderueshme të borxhit tatimor, pa transparencë mbi përfituesit, prodhon të njëjtat pasoja që do të kishte edhe një amnisti e mirëfilltë. Lista e përfituesve nuk u publikua, duke e bërë procesin edhe më të paqartë për publikun dhe për vetë bizneset.
Reagimi ndërkombëtar nuk mungoi. Fondi Monetar Ndërkombëtar e kundërshtoi sërish hapur këtë qasje, duke paralajmëruar se masa të tilla minojnë drejtësinë fiskale dhe rrezikojnë të dëmtojnë besimin te sistemi.
Në një ekonomi ku mbledhja e të ardhurave mbetet sfidë strukturore, mesazhi që u jepet tatimpaguesve është i rrezikshëm: ata që nuk paguajnë mund të falen, ndërsa ata që respektojnë rregullat mbeten të vetëm në barrën e tyre.
Paradoksi është se, edhe pse dy ligjet janë miratuar, nuk kanë hyrë ende në zbatim. Mungesa e udhëzimeve dhe akteve nënligjore ka krijuar një periudhë gri, ku ligji ekziston në letër, por jo në praktikë.
Ministri i Financave ka deklaruar së fundmi se udhëzimet do të jenë gati në muajin maj, por deri atëherë, sistemi mbetet pezull. Kjo hapësirë kohore ka krijuar terren për paqartësi, interpretim selektiv dhe potencialisht për abuzim.
Në këtë boshllëk, institucionet e tjera përpiqen të vendosin kufij. Agjencia e Inteligjencës Financiare, në një udhëzim të shpërndarë për grupet e interesit, ka sqaruar se ligji “Për marrëveshjen e paqes fiskale” nuk ofron asnjë lloj imuniteti administrativ apo penal për veprimet që lidhen me pastrimin e parave, financimin e terrorizmit apo çdo vepër tjetër penale.
Një sqarim i nevojshëm, por që njëkohësisht nxjerr në pah një tjetër problem: kur ligji kërkon interpretim për të sqaruar se çfarë nuk mbulon, atëherë kufijtë e tij nuk janë aq të qartë sa duhet.
Në thelb, problemi nuk është vetëm kjo nismë. Është modeli. Ndryshimet e shpeshta fiskale, të kombinuara me mungesën e qartësisë dhe me vonesat në aktet zbatuese, krijojnë një ambient të paqëndrueshëm për bizneset.
Ata që operojnë në mënyrë të rregullt përballen me pasiguri, ndërsa ata që qëndrojnë në kufijtë e ligjit gjejnë gjithmonë hapësira për të manovruar. Në këtë mënyrë, “paqja fiskale” rrezikon të shndërrohet në një amnisti të fshehur, e shpërndarë në kohë dhe e mbuluar me terminologji të kujdesshme.
Efektet në ekonomi e parasë që po tentohet të legalizohet përmes kamuflimeve të çdo lloj mënyrë janë tashmë të dukshme. Paraja informale ka hyrë në mënyrë të konsiderueshme në qarkullim, duke krijuar iluzionin e një performance të fortë makroekonomike.
Rritja ekonomike duket solide në letër, por në realitet ajo po shoqërohet me deformime serioze. Çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur ndjeshëm, ndërsa të ardhurat e qytetarëve të zakonshëm po humbasin fuqinë blerëse.
Këtë kontrast e konfirmojnë edhe të dhënat më të fundit. Pavarësisht se Shqipëria po ngushton diferencën e të ardhurave për frymë me vendet e rajonit, madje ka lënë pas disa prej tyre, ajo mbetet vendi me përqindjen më të lartë të familjeve në rrezik varfërie, me rreth 37%.
Në të njëjtën kohë, vende si Maqedonia e Veriut e kanë këtë tregues rreth 24%, sipas të dhënave më të fundit që u bënë publike nga Eurostat. Ky është një sinjal i qartë se rritja ekonomike nuk po përkthehet në mirëqenie për shumicën.
Në fund, problemi nuk është vetëm në atë që thuhet në ligj, por në atë që ndodh mes rreshtave të tij. Kur ligji miratohet sot dhe udhëzimet vijnë nesër, hapësira që krijohet në mes nuk është neutrale.
Ajo mbushet me pasiguri, me interpretime dhe shpesh me interesa. Dhe në një sistem ku rregullat ndryshojnë shpesh dhe zbatimi vonon, drejtësia fiskale mbetet gjithmonë një hap pas./ Monitor
