Sëmundjet kardiovaskulare mbeten shkaku dominues i vdekjeve në Shqipëri, duke marrë jetën e rreth 10,600 personave gjatë vitit 2023, sipas të dhënave të përpunuara nga Our World in Data, bazuar në vlerësimet ndërkombëtare të barrës globale të sëmundjeve.
Pas tyre, kanceret përbëjnë shkakun e dytë më të madh të vdekjeve, me rreth 4,380 viktima në vit, një shifër që mbetet ndjeshëm më e ulët se ajo e sëmundjeve të zemrës dhe enëve të gjakut, por gjithsesi shumë e lartë në raport me shkaqet e tjera.
Në vendin e tretë renditen sëmundjet kronike të frymëmarrjes, të cilat shkaktuan rreth 1,100 vdekje gjatë vitit, ndërsa demenca rezulton përgjegjëse për rreth 1,030 vdekje, duke reflektuar ndikimin në rritje të sëmundjeve neurodegjenerative në popullsi.
Pneumonia shkaktoi rreth 490 vdekje, ndërsa sëmundjet e aparatit tretës rezultuan në rreth 475 viktima. Sëmundjet e veshkave morën jetën e rreth 404 personave, ndërsa ekspozimi ndaj temperaturave ekstreme, të nxehta apo të ftohta, lidhet me rreth 371 vdekje gjatë vitit.
COVID-19 mbeti gjithashtu një faktor me ndikim, me rreth 361 vdekje të regjistruara, ndërsa sëmundja e Parkinsonit shkaktoi rreth 263 vdekje. Diabeti rezultoi përgjegjës për rreth 223 vdekje gjatë vitit 2023.
Nga shkaqet e jashtme, aksidentet rrugore morën jetën e rreth 167 personave, ndërsa vetëvrasjet shkaktuan rreth 121 vdekje. Vrasjet rezultuan në rreth 83.3 viktima, ndërsa çrregullimet neonatale lidhen me rreth 68.9 vdekje.
Mbytjet shkaktuan rreth 38.5 vdekje, ndërsa tuberkulozi rezultoi përgjegjës për rreth 29.8 viktima. Çrregullimet e lidhura me përdorimin e drogës shkaktuan rreth 29.3 vdekje, ndërsa mungesat ushqimore lidhen me rreth 20.2 viktima.
Çrregullimet nga përdorimi i alkoolit rezultuan në rreth 14.8 vdekje, ndërsa zjarret shkaktuan rreth 12.9 viktima. Sëmundjet diarreike lidhen me rreth 9.39 vdekje dhe helmimet me rreth 7.17 viktima, ndërsa meningjiti shkaktoi rreth 6.29 vdekje gjatë vitit.
Hepatiti akut rezultoi përgjegjës për rreth 2.06 vdekje, ndërsa çrregullimet e lidhura me shtatzëninë dhe lindjen shkaktuan rreth 1.45 viktima. Konfliktet dhe terrorizmi lidhen me rreth 1 vdekje gjatë vitit.
HIV/AIDS rezultoi në rreth 0.540 vdekje, ndërsa fruthi në vetëm 0.00103 raste, duke reflektuar nivele jashtëzakonisht të ulëta. Ndërkohë, sipas këtyre të dhënave, nuk janë regjistruar vdekje nga fatkeqësitë natyrore dhe malaria, me shifër zero për të dyja kategoritë.
Të dhënat tregojnë një dominim të qartë të sëmundjeve kronike, veçanërisht atyre kardiovaskulare dhe kancerit, si shkaktarët kryesorë të vdekshmërisë në Shqipëri gjatë vitit 2023, duke reflektuar profilin aktual epidemiologjik të vendit./ekofin.al
