Tregu i librit në Shqipëri po përballet me sfida të ndryshme. Shifra të fundit tregojnë rënie të interesit për leximin tradicional, për shkak të ndikimit të mediave dixhitale dhe shpërndarjes masive të përmbajtjeve online.
Një nga sfidat e tjera është raporti mes librit të huaj dhe atij shqip.
“Në një treg që përfshin gjithnjë e më shumë botime të përkthyera nga autorë të njohur ndërkombëtarë, lind nevoja për të reflektuar mbi rolin e librit shqip në ruajtjen e identitetit kulturor dhe për të përcaktuar se si këto dy prirje bashkëjetojnë dhe plotësojnë njëra-tjetrën”, – tha Petrit Ymeri, kryetari i Shoqatës së Botuesve Shqiptarë dhe drejtor i Shtëpisë Botuese “Dituria”.
Megjithatë, sipas botuesve, entuziastët e librit në shqip ende kanë një bazë të fortë, dhe panaire si ky japin një shtysë të re për promovimin e leximit dhe rikthimin e interesit për librin fizik.
Sektori ende vuan nga problematika, të cilat ndikojnë në zhvillimin afatgjatë të sektorit të librit në Shqipëri dhe kërkojnë zgjidhje të koordinuara nga shteti, shtëpitë botuese dhe shoqëria civile për të siguruar një të ardhme më të qëndrueshme për kulturën e leximit në vend.
Sipas komunikimeve me disa nga shtëpitë botuese, një nga problemet kryesore është kostoja e lartë e botimit të librave, përfshirë çmimin e letrës, shtypshkronjës dhe shpenzimeve të tjera të lidhura me procesin e prodhimit.
“Shqipëria nuk ka një industri të zhvilluar të prodhimit të letrës, prandaj shumë materiale importohen, gjë që rrit ndjeshëm koston”, – tha Arlinda Dudaj, nga Shtëpia Botuese “Dudaj”.
Ndërkohë që në shumë vende të zhvilluara, librat përjashtohen nga taksat, ose kanë norma të ulëta TVSH-je, në Shqipëri niveli i TVSH-së mbi librat është më i lartë krahasuar me praktikat më të mira ndërkombëtare. Kjo bën që librat të jenë më të shtrenjtë për lexuesit, duke ulur fuqinë blerëse të tyre.
Botuesit shprehen se, shteti ofron pak mbështetje financiare për botuesit dhe autorët, duke e lënë sektorin të përballet pothuajse plotësisht me rreziqet e tregut.
Ndërsa vende të tjera në rajon ofrojnë subvencione të drejtpërdrejta për botuesit dhe autorët e tyre, për të nxitur kulturën e leximit dhe promovimin e librit, Shqipëria ka ende nevojë për politika të qarta në këtë drejtim.
Arlinda Dudaj pohon se duhet investuar në një rrjet të mirë librarish dhe duhen ndihmuar ata që merren me një biznes të tillë.
Një prej vështirësive kryesore që ka përfshirë tregun e librit në Shqipëri është pirateria dhe përkthimi jocilësor.
Loreta Berhami, nga Shtëpia Botuese “Pegi”, pohon se, përkundër përpjekjeve të autoriteteve për të luftuar këtë problem, kopjimi i paligjshëm dhe shpërndarja e librit të palicencuar vazhdojnë të pengojnë të ardhurat e autorëve dhe botuesve.
“Kjo ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e botimeve dhe mundësinë e financimit të projekteve të reja letrare. Në të njëjtën kohë, normat e përgjegjësisë sociale dhe kulturore nuk janë gjithmonë të përmbushura nga ata që blejnë kopje të paligjshme të librave. Nga ana tjetër, mbeten problem botimet e përkthyera keq që dëmtojnë në tërësi tregun e botimit në Shqipëri”, – thotë znj. Berhami.
Një tjetër sfidë që ndikon në tregun e librit është niveli i ulët i kulturës së leximit. Për shkak të çështjeve socio-ekonomike dhe arsimimit të ulët, leximi nuk është një aktivitet i përhapur në masë.
Albert Gjoka, nga platforma “Bukinisti”, thotë më tej se, kjo shkakton rritje të pasigurisë në shitjet e librave, duke i bërë ato një produkt më pak tërheqës për botuesit dhe autorët.
“Pavarësisht sfidave aktuale, tregu i librit në Shqipëri ka ende potencial të madh për të zhvilluar industrinë letrare dhe për të promovuar kulturën e leximit në shoqërinë shqiptare”, shprehet Albert Gjoka.
Një qasje e mundshme, sipas tij, është rritja e përpjekjeve për të edukuar publikun mbi rëndësinë e blerjes së librave të licencuar dhe ndërgjegjësimin rreth dëmeve të piraterisë.
Gjithashtu, botuesja Elda Vela, nga Shtëpia Botuese “Mediaprint”, pohon se, promovimi i autorëve të rinj dhe mbështetja e krijimtarisë letrare në vend mund të ndihmojë në diversifikimin e ofertës së librave dhe rritjen e interesit për lexim.
Botuesit e kontaktuar nga “Monitor” shprehen se, teknologjia mund të shërbejë si një mjet për të arritur lexues të rinj dhe për të rritur qasjen në libra dhe jo të jetë detyrimisht “armik”, pasi duhet konsideruar fakti që përdorimi i telefonit inteligjent dhe i rrjeteve sociale është rritur në mënyrë progresive me kalimin e viteve.
Sipas tyre, platformat e librit elektronik dhe audiolibrat mund të jenë një mundësi për të rritur përfshirjen e atyre që parapëlqejnë të lexojnë në mënyra alternative. Bashkëpunimi me shkolla dhe institucione të tjera arsimore mund të ndihmojë në rritjen e nivelit të arsimit dhe kulturës së leximit.
Shqipëria ka një treg relativisht të vogël për librat, dhe blerësit janë në një numër të kufizuar, për shkak të faktorëve ekonomikë dhe kulturorë. Rënia e fuqisë blerëse për librat, sidomos në zonat rurale, kufizon mundësinë e zgjerimit të tregut për botimet e reja.
Elda Vela bën thirrje për nxitjen e shpërndarjes së librave shqip në diasporë, duke kërkuar subvencione për doganën, gjë që do të nxiste tregun.
Problematikat e sektorit
Kostot e larta të prodhimit: Importi i letrës dhe materialeve të tjera e bën procesin e botimit të shtrenjtë, duke ndikuar në çmimet e librave.
TVSH-ja e lartë mbi librat: Norma aktuale e TVSH-së rrit çmimet përfundimtare, duke kufizuar aksesin te lexuesit dhe fuqinë e tyre blerëse.
Mungesa e subvencioneve shtetërore: Mbështetja financiare për botuesit dhe autorët është e kufizuar, duke penguar zhvillimin e letërsisë kombëtare dhe promovimin e leximit.
Pirateria: Shpërndarja e librave të paautorizuar, veçanërisht online, dëmton fitimet e botuesve dhe autorëve.
Tregu i vogël: Numri i kufizuar i lexuesve dhe fuqia e ulët blerëse në disa zona kufizojnë zgjerimin e tregut.
Promovimi i pamjaftueshëm: Investimet për fushata që nxisin leximin janë të ulëta, duke e bërë të vështirë tërheqjen e interesit të brezave të rinj.
Krizat ekonomike: Në periudha të vështira ekonomike, librat shpesh perceptohen si produkte luksi, duke u privuar nga prioritetet e shpenzimeve familjare./Monitor
