Ajo që dikur njihej si Këneta e Maliqit, një nga zonat më të mëdha kënetore në Shqipëri, u tha dekada më parë përmes një prej projekteve më të rëndësishme të bonifikimit në vend.
Toka e fituar nga tharja e kënetës u kthye në një ndër zonat më produktive bujqësore të juglindjes, duke siguruar të ardhura për qindra familje fermerësh.
Por sot, në pjesën më të ulët të Fushës së Maliqit, po shfaqen fenomene që rikujtojnë të kaluarën e saj. Mbi 300 hektarë tokë bujqësore vijojnë të mbeten të mbuluara nga uji edhe në mesin e muajit qershor, shumë kohë pas përfundimit të reshjeve intensive të dimrit dhe pranverës.
Sipas të dhënave nga zona, rreth 120 hektarë u përkasin fermerëve të pesë fshatrave përreth, ndërsa afro 180 hektarë të tjera janë sipërfaqe në pronësi të Ministrisë së Bujqësisë, të cilat janë dhënë me qira për kultivim.
Në shumë prej parcelave të përmbytura dallohen ende mbetjet e kulturave bujqësore që nuk mundën të korreshin. Reshjet e shumta të nisura që prej muajit nëntor sollën grumbullim masiv të ujërave, ndërsa fermerët nuk arritën të hynin në ara me mjete bujqësore për të shpëtuar prodhimin.
Banorët e zonës tregojnë se dëmet ekonomike janë të konsiderueshme. Disa fermerë kanë humbur vetëm pak dynym tokë, ndërsa të tjerë flasin për sipërfaqe që arrijnë deri në 30 hektarë të nxjerra jashtë funksionit. Për shumë familje që jetojnë kryesisht nga bujqësia, kjo situatë përkthehet në humbje të të ardhurave për të paktën një sezon të tërë.
“Ka parcela që prej muajsh nuk janë tharë. Nuk kemi mundur të korrim, nuk kemi mundur të mbjellim dhe askush nuk na garanton se problemi nuk do të përsëritet vitin tjetër”, shprehen fermerët e zonës.
Sipas tyre, fenomeni nuk është i ri, por vitet e fundit është bërë gjithnjë e më shqetësues. Ata ankohen se sistemi i kullimit nuk funksionon siç duhet dhe se mungesa e investimeve në kanale, kolektorë dhe stacione kullimi ka bërë që ujërat të qëndrojnë për periudha të gjata mbi sipërfaqet bujqësore.
Specialistët e fushës së bujqësisë dhe menaxhimit të ujërave e lidhin situatën me disa faktorë. Përveç reshjeve të shumta, ndikim ka niveli i lartë i ujërave nëntokësore, amortizimi i infrastrukturës kulluese dhe mungesa e mirëmbajtjes së vazhdueshme të rrjetit të kanaleve.
Sipas tyre, kur sistemi kullues nuk arrin të largojë në kohë sasinë e tepërt të ujit, tokat më të ulëta të fushës shndërrohen në zona me lagështi të përhershme. Kjo jo vetëm pengon aktivitetin bujqësor, por me kalimin e kohës mund të sjellë degradimin e strukturës së tokës dhe uljen e produktivitetit të saj.
Ekspertët paralajmërojnë se nëse nuk ndërhyhet shpejt me investime serioze në infrastrukturën e kullimit, fenomeni mund të zgjerohet edhe në sipërfaqe të tjera. Për pasojë, një pjesë e tokave që dikur u fituan nga tharja e kënetës mund të përballen gradualisht me kushte të ngjashme me ato të së kaluarës.
Historia e Maliqit mbetet një nga dëshmitë më të rëndësishme të transformimit të territorit në Shqipëri. Pikërisht për këtë arsye, rikthimi i sipërfaqeve të përmbytura po shihet me shqetësim jo vetëm nga fermerët, por edhe nga specialistët e sektorit.
Ndërsa qindra hektarë vijojnë të mbeten nën ujë, fermerët presin zgjidhje konkrete. Për ta, çdo ditë që kalon nënkupton më pak prodhim, më pak të ardhura dhe më shumë pasiguri për sezonet e ardhshme. Për specialistët, situata është një alarm që kërkon ndërhyrje të menjëhershme, përpara se plagët e vjetra të Kënetës së Maliqit të fillojnë të rihapen./TCH
