“Nuk ka asnjë shenjë në të dhëna që IA po i kushton dikujt vendin e punës tani për tani”, deklaroi më 11 maj Kevin Hassett, këshilltar i Shtëpisë së Bardhë. Dikush duhet t’ia thotë këtë brezit amerikan të vitit 2026.
“Situata është e zymtë”, thotë një profesor për tregun e punës për të diplomuarit. Inteligjenca Artificiale është “fajtori” më i përfolur. Në një ceremoni diplomimi në Florida, një folës u fishkëllye vetëm pse e përmendi. Dhe jo pa arsye: analiza jonë sugjeron se IA mund të jetë vërtet duke dëmtuar perspektivat e punësimit për disa të diplomuar.
Një diplomë universitare nuk duket se ofron më aq shumë mbrojtje ndaj papunësisë: të diplomuarit e rinj kanë më shumë gjasa të jenë pa punë sesa amerikani mesatar. Brezi aktual ndihet veçanërisht pesimist për të ardhmen.
Më pak se një e pesta e tyre mendojnë se kjo është një kohë e mirë për të gjetur një punë të mirë, niveli më i ulët në më shumë se një dekadë dhe dukshëm më poshtë se shifra për amerikanët në tërësi, që është mbi një të katërtën.
Situatën nuk po e ndihmon as rënia e rekrutimeve në universitete. Njoftimet e vendeve të punës në Handshake, një platformë kërkimi për studentët universitarë, janë 50% më pak krahasuar me kulmin e vitit 2022.
Shumëkush dyshon se shkaku është IA. Më shumë se gjysma e punëdhënësve thonë se kanë marrë në konsideratë zëvendësimin e punonjësve të nivelit fillestar me këtë teknologji.
Një sondazh i fundit nga Instituti i Politikës në Shkollën Kennedy të Universitetit të Harvardit zbuloi se, në të njëjtën mënyrë, më shumë se gjysma e të rinjve amerikanë e shohin IA-në si kërcënim për perspektivat e tyre të punësimit.
Ekonomistët janë më të ndarë në mendime. Një studim i Erik Brynjolfsson nga Universiteti Stanford dhe kolegëve të tij, i publikuar në vitin 2025, analizoi punësimin e të rinjve në profesione të ekspozuara ndaj IA-së, si zhvillimi i softuerëve. Autorët zbuluan se punësimi kishte rënë me 16% krahasuar me fushat më pak të ekspozuara.
Por një studim i publikuar këtë vit nga Zanna Iscenko dhe Fabien Curto Millet, dy ekonomistë në Google, hedh dyshime mbi idenë se të rinjtë në veçanti po zëvendësohen nga IA.
Ata zbuluan se njoftimet për vende pune në profesionet e ekspozuara ndaj IA-së kanë rënë po aq fort si për punonjësit me eksperiencë, ashtu edhe për ata të rinj, dhe se kjo prirje kishte nisur përpara prezantimit të ChatGPT në fund të vitit 2022.
Sipas një tjetër studimi, nga Morgan Frank i Universitetit të Pittsburgh dhe kolegët e tij, treguesit e tregut të punës janë përkeqësuar për punonjësit e ekspozuar ndaj IA-së, por se edhe kjo prirje kishte nisur përpara publikimit të ChatGPT.
The Economist ka kryer analizën e vet, duke përdorur një burim të dhënash që deri tani është marrë pak parasysh: sondazhet dhjetëvjeçare mbi të diplomuarit e rinj, të kryera nga Shoqata Kombëtare e Kolegjeve dhe Punëdhënësve.
Çdo vit, universitetet amerikane u kërkojnë ish-studentëve të rinj të tregojnë nëse janë në punë, të papunë apo në studime pasuniversitare. Duke përdorur përgjigjet e tyre, ne krahasuam rezultatet në tregun e punës për fusha me nivele të ndryshme ekspozimi ndaj IA-së para dhe pas mbërritjes së modeleve të mëdha gjuhësore.
Ne zbuluam se të diplomuarit në fushat më të ekspozuara ndaj IA-së kanë pësuar rezultate dukshëm më të dobëta. Midis viteve 2022 dhe 2024, të diplomuarit në grupin më pak të ekspozuar, në degë si arsimi, filozofia dhe inxhinieria civile, panë që norma mesatare e punësimit me kohë të plotë të binte me vetëm 1.5 pikë përqindjeje.
Ndërsa ata në grupin më të ekspozuar, përfshirë shkencat kompjuterike, inxhinierinë kompjuterike dhe shkencën e informacionit, pësuan një rënie prej 6.6 pikësh përqindjeje.
Ne i përditësuam këto shifra për fushat më të ekspozuara, duke përdorur të dhëna nga 13 universitete, dhe zbuluam se prirja vazhdoi edhe për brezin e vitit 2025.
Norma e punësimit me kohë të plotë ra nga gati 70% në 55% brenda tre vitesh, konkretisht në tre vitet pas prezantimit të ChatGPT në vitin 2022. Përpara kësaj periudhe, ajo kishte qenë e qëndrueshme.
Studentët tashmë po ndryshojnë drejtim. Të dhënat nga National Student Clearinghouse, një grup kërkimor, tregojnë se regjistrimet universitare në shkencat kompjuterike ranë me 11% në vitin 2025.
Regjistrimet në programim kompjuterik, që fokusohet tek aftësitë praktike të kodimit dhe jo teoria, ranë me 26%.
Edhe puna që bëjnë të diplomuarit në shkencat kompjuterike po ndryshon. Më pak kohë po shpenzohet duke shkruar kode dhe më shumë duke projektuar dhe duke organizuar sisteme softuerike në një nivel më të lartë.
Lana Yarosh, drejtuese e studimeve universitare në shkencat kompjuterike në Universitetin e Minesotës, thotë se i kupton shqetësimet e studentëve. “Është gjithmonë e vështirë kur gjërat ndryshojnë. Por shkencat kompjuterike janë një fushë ku gjithçka ndryshon gjatë gjithë kohës.” /Monitor
