Ky vit për të rinjtë në Kroaci sjell një sfidë të vjetër në një pamje të re. Në ditët e para të vitit 2026, rreth 1,200 prej tyre filluan të merrnin letra që i informonin se ishin thirrur për shërbim ushtarak.
Ky është brezi i parë që përballet me rekrutimin e detyrueshëm ushtarak që kur u hoq në vitin 2008, një vit para se Kroacia të bashkohej me NATO-n. Në atë kohë, ideja ishte të profesionalizoheshin forcat e armatosuradhe të largoheshin nga shërbimi i detyrueshëm ushtarak.
Tani, veçanërisht kur dihet se Kroacia është e ndarë fizikisht nga Ukraina vetëm nga Hungaria, perspektiva e konfliktit të armatosur duket shumë afër. Një dron i humbur, që nuk është identifikuar zyrtarisht, u rrëzua në vitin 2022 në Zagreb. Nuk shkaktoi shumë dëme – por sigurisht që nxiti disa mendime serioze.
Qeveria kroate është bërë e vetëdijshme për faktin se mund të mbështetet në më pak se 15 mijë anëtarë aktivë të ushtrisë. Përpara zgjedhjeve parlamentare në vitin 2024, ajo propozoi rikthimin e shërbimit të detyrueshëm ushtarak për të rinjtë pas përfundimit të shkollës së mesme.
Ministri i Mbrojtjes Ivan Anushiq tha se kjo do t’i ndihmonte të rinjtë të ndryshonin “zakonet e këqija” dhe të përgatiteshin për “çdo kërcënim të madh”. Sondazhet e opinionit publik kanë treguar mbështetje të gjerë për këtë ide – shtatë nga dhjetë qytetarë kroatë e mbështesin atë. Pas zgjedhjeve, HDZ tani po e zbaton këtë politikë.
Mbështetje politike dhe mungesë rezistence
Legjislacioni i nevojshëm u miratua në Parlament pa vështirësi tetorin e kaluar, me 84 deputetë që votuan pro dhe vetëm 11 kundër. Ministria e Mbrojtjes nuk humbi kohë dhe kontaktoi grupin e parë të rekrutëve. E gjithë kjo ndodhi pa protesta të mëdha, ndryshe nga Gjermania, ku të rinjtë protestuan kundër futjes së rekrutimit ushtarak.
“Nuk shoh ndonjë sfidë në lidhje me rekrutimin”, thotë Gordan Akrap, nga Universiteti i Mbrojtjes dhe Sigurisë Franjo Tugjman. “Do të ketë më shumë njerëz që do të duan të jenë pjesë e atij projekti sesa mund të akomodohen në këtë moment, sepse numri është i kufizuar”, shton ai.
“Disa grupe populiste nga e majta ekstreme thonë se duhet të investojmë në kopshte dhe gjëra të ngjashme . Por fakti është se dikush duhet t’i mbrojë ato kopshte edhe mënyrën tonë evropiane të jetesës dhe demokracinë – dhe kjo në fund të fundit mund të sigurohet vetëm nga ushtria”.
Trendi rajonal i kthimit të rekrutimit
Rikthimi i shërbimit të detyrueshëm ushtarak në Kroaci është pjesë e një trendi më të gjerë në vendet që dikur ishin pjesë e Jugosllavisë. Gjatë ish-Jugosllavisë, të rinjtë duhej të shërbenin për një vit në Armatën Popullore Jugosllave, e cila krijoi një forcë të konsiderueshme luftarake. Pak para se të fillonte shpërbërja e vendit në vitet 1990, dy të tretat e forcave tokësore ishin rekrutë – me një milion rezervistë shtesë.
Shtetet e pavarura që dolën nga shpërbërja e Jugosllavisë gradualisht hoqën shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Sllovenia ishte e para që hoqi rekrutimin në vitin 2003, ndërsa rekrutët e fundit në Serbi përfunduan shërbimin e tyre në vitin 2010. Me premtimin – ose në rastin e Sllovenisë dhe Kroacisë, realizimin – e anëtarësimit në Bashkimin Evropian, dukej se kishte pak nevojë për llojin e ushtrisë që përfshin muaj ushtrimesh ushtarake për të rinjtë.
Por edhe para pushtimit rus të Ukrainës, atmosfera filloi të ndryshonte. Në vitin 2020, partitë që formuan një qeveri të re nacionaliste të krahut të djathtë në Slloveni përfshinë rivendosjen e rekrutimit në marrëveshjen e tyre të koalicionit. Kryeministri i atëhershëm Janez Jansha u dallua si Ministër i mbrojtjes gjatë luftës dhjetëditore të Sllovenisë për pavarësi në vitin 1991.
Ai argumentoi se forcat e armatosura të vendit – me vetëm 7,000 anëtarë – nuk ishin më të afta të mbronin vendin nga sulmet dhe u ankua se të rinjtë nuk dinin si të përdornin armët. Qeveria aktuale nuk e ka pranuar idenë, por zgjedhjet parlamentare janë planifikuar për në mars dhe partia e Janshës, SDS, kryeson në sondazhe.
Në Serbi, qeveria ka folur për mundësinë e futjes së rekrutimit ushtarak për vite me radhë. Disa afate kanë kaluar pa u thirrur rekrutë, por kjo mund të ndryshojë këtë vit, me Ministrin e Mbrojtjes Bratislav Gashiq që tha se një propozim legjislativ do t’i paraqitet së shpejti parlamentit.
Stabiliteti i Ballkanit dhe një vështrim përpara
Ndërsa vendet në rajon rrisin shpenzimet ushtarake dhe kërkojnë të rrisin numrin e personelit ushtarak, pyetja e vjetër nëse pjesa tjetër e Evropës duhet të shqetësohet për Ballkanin po shtrohet përsëri. Toby Vogel i organizatës kërkimore të Këshillit të Politikave të Demokratizimit beson se potenciali për konflikt real mbetet i ulët.
“Aspekti ushtarak i gjithë kësaj ka të bëjë kryesisht me gatishmërinë, jo me planifikimin specifik dhe sigurisht jo me planifikimin ofensiv”, thotë ai. “Serbia nuk po përgatitet të sulmojë Kroacinë, as Kroacia nuk po përgatitet të sulmojë Serbinë”, shtoi ai.
“Në një situatë ku mjedisi i përgjithshëm karakterizohet nga paqëndrueshmëria dhe paparashikueshmëria, mendoj se qeveritë ndoshta janë të kujdesshme të marrin masa të caktuara paraprake dhe të hedhin themelet për një qasje më strategjike ndaj marrëdhënieve ndërkombëtare. Por kjo është një kthim në kohët e vjetra.”
Rekrutët e rinj kroatë së shpejti do të zbulojnë se sa shumë përvoja e tyre do të ngjajë me historitë që kanë dëgjuar nga baballarët dhe gjyshërit e tyre. Disa mund të lehtësohen kur të mësojnë se angazhimi i tyre është më i shkurtër – vetëm dy muaj./ DW
