Zbatimi i qasjes vetëm digjitale në marrjen e shërbimeve publike përmes portalit “e-Albania” po sjell pasoja në ushtrimin e të drejtave themelore të qytetarëve, duke rrezikuar parimin e barazisë përballë ligjit dhe qasjen efektive ndaj institucioneve publike – vlerëson raporti vjetor i Avokatit të Popullit.
Sipas raportit, kufizimi i komunikimit midis qeverisë dhe qytetarëve vetëm përmes platformës elektronike ndikon në dy nivele: së pari, në aftësinë teknike të individëve për të përdorur në mënyrë të pavarur teknologjinë digjitale, dhe së dyti, në njohuritë ligjore për të përfituar shërbimet.
Në mungesë të aftësive të tilla, qytetarët detyrohen të kërkojnë ndihmë nga të afërm, struktura shtetërore apo operatorë privatë – ndihmë që shpesh ka kosto shtesë.
Raporti thekson se shumë qytetarë, veçanërisht në zonat më të thella, i drejtohen zyrave të ndihmës juridike, zyrave rajonale të Avokatit të Popullit, qendrave sociale apo OJF-ve për të marrë asistencë në përdorimin e portalit.
Por këto struktura, që shpesh ndërhyjnë përtej kompetencave ligjore, nuk mund të zëvendësojnë detyrimin e institucioneve shtetërore për të ofruar ndihmë direkte përmes sporteleve “help-desk”.
Në mungesë të sistemeve tërësisht të integruara, nëpunësit publikë shpesh hyjnë në llogaritë e qytetarëve me kredencialet e tyre për të ndihmuar në plotësimin e aplikimeve, praktikë që sipas Avokatit të Popullit bie ndesh me parimet e mbrojtjes së të dhënave personale.
Edhe pse platforma është përmirësuar me elementë si “Asistenti Virtual”, niveli i ndërgjegjësimit dhe njohurive për përdorimin e saj mbetet i ulët.
Në shumë raste, shërbimet publike janë “deleguar” në mënyrë informale tek noterë, avokatë apo qendra interneti, ku qytetarët paguajnë për ndihmë në aplikim apo këshillim ligjor. Kjo situatë, sipas raportit, ka krijuar një shtresë të re kostosh që bie mbi qytetarët, duke shkelur parimin e aksesit të barabartë në shërbime publike.
Avokati i Popullit nënvizon se asistenca për qytetarët duhet të ofrohet nga vetë institucionet publike që administrojnë shërbimin dhe se ofrimi i ndihmës përmes aktorëve të tjerë, përfshirë OJF-të apo entitetet private, nuk mund të zëvendësojë përgjegjësinë shtetërore për garantimin e të drejtave themelore.
Në përfundim, raporti thekson se digjitalizimi është një drejtim i domosdoshëm, por qasja vetëm online, pa mekanizma të mjaftueshëm asistence fizike dhe pa përfshirje sociale, rrezikon të përjashtojë kategori të tëra qytetarësh nga e drejta kushtetuese për akses në shërbimet publike.
