• Kontakt
Friday, August 29, 2025
BoldNews.al

Nuk ka rezultat
View All Result
  • KRYESORE
  • INVESTIGIME
  • OP-ED
  • VETTING
  • AKTUALITET
  • POLITIKE
  • SPORT
    • Euro 2024
  • TE TJERA
    • PRIVACY POLICY
    • KONTAKT
    • EKONOMI
    • SHENDETI
    • SHOW BIZ
    • KULTURE
    • POLITIKE
    • KRONIKE
    • TEKNOLOGJI
    • VIDEOT KRYESORE TE DITES
    • VIDEO
    • BOLD BLOG
    • FOTOGRAFI
    • HOROSKOPI
    • NDRYSHE
    • RAJONI
    • BOTA
    • SOCIALE
  • ZGJEDHJE 2025
  • KRYESORE
  • INVESTIGIME
  • OP-ED
  • VETTING
  • AKTUALITET
  • POLITIKE
  • SPORT
    • Euro 2024
  • TE TJERA
    • PRIVACY POLICY
    • KONTAKT
    • EKONOMI
    • SHENDETI
    • SHOW BIZ
    • KULTURE
    • POLITIKE
    • KRONIKE
    • TEKNOLOGJI
    • VIDEOT KRYESORE TE DITES
    • VIDEO
    • BOLD BLOG
    • FOTOGRAFI
    • HOROSKOPI
    • NDRYSHE
    • RAJONI
    • BOTA
    • SOCIALE
  • ZGJEDHJE 2025
BoldNews.al
Fillimi BOTA

Pse zjarri është i rëndësishëm për njerëzit (edhe pse me një rrezik)!

18:47 : 31/07/2023
në BOTA, NDRYSHE

Në verë, me zjarre të pakontrolluara që shkatërrojnë tokat tona, zjarri është i frikshëm. Megjithatë, roli i tij ka qenë qendror në evolucionin dhe jetën e qenieve njerëzore: për qindra mijëra vjet, flakët na kanë shoqëruar nëpër botë, madje kanë formësuar trupin tonë.

Por çfarë do të kishte ndodhur nëse paraardhësit tanë nuk do të kishin gjetur një mënyrë për të zbutur zjarrin?

Sigurisht që tani do të ishim shumë të ndryshëm, shumë më pak të shumtë dhe ndoshta edhe fizikisht shumë të ndryshëm. Në fakt, e gjithë historia njerëzore rrotullohet rreth momentit në të cilin u zbulua se zjarri mund të shfrytëzohej duke kontrolluar fuqinë e tij.

Shembujt e parë të përdorimit të zjarrit datojnë të paktën një milion vjet më parë dhe u gjetën në një shpellë të Afrikës së Jugut. “Por ato janë ‘prova zjarri’ dhe jo vatra akoma më të strukturuara ku shihet përdorimi i vazhdueshëm i zjarrit për periudha të gjata kohore,” thotë Francesco Berna, një arkeolog në Universitetin Simon Fraser në Burnaby, Kanada. Berna studion origjinën e përdorimit të zjarrit dhe beson se qeniet e para të linjës njerëzore që mësuan të përdorin zjarrin ishin Homo Erectus. “Kontrolli real i zjarrit është një hap më kompleks, nga pikëpamja e sjelljes dhe njohjes. Dhe është shumë më e vështirë të provohet”, shpjegon Berna.

Në këtë histori të gjatë, një pikë vendimtare ishte momenti kur një nga paraardhësit tanë (ndoshta Homo habilis) filloi të gatuante ushqim, siç thotë antropologu anglez Richard Wrangham. Dhe kjo na dha një avantazh të madh. Në fakt, ushqimi i gatuar është më i lehtë për t’u tretur, dhe kështu kaloritë e kursyera për tretje u përdorën për të zgjeruar trurin. E gjithë kjo ndodhi, padyshim, në kohët e evolucionit, brenda disa qindra mijëra viteve. Megjithëse, për shkak të kërcimit të madh evolucionar që çoi në zhvillimin e Homo sapiens, zjarri nuk konsiderohet më faktori i vetëm.

Lexo edhe:

Bilanci katastrofik i zjarrit në Delvinë, flakët dogjën një sipërfaqe mbi 40 km²

Vijon të jetë ende aktiv zjarri në Parkun e Gërmenjit në Kolonjë

Berna, por edhe paleontologë të tjerë, theksojnë se shumë objekte arkeologjike nuk kishin mbetje vatash. Prandaj, është e mundur që popullata të ndryshme të Homos të pushtojnë Evropën dhe pjesën tjetër të botës pa kontrollin sistematik të zjarrit. Në rastin e tyre, kaloritë e nevojshme për të zgjeruar trurin janë marrë nga indet e kafshëve si palca dhe truri i gjahut: “Ka shumë mbetje fosile të barngrënësve të mëdhenj, si elefantët ose kuajt, me kafkë të çarë dhe kocka të gjata të thyera në dy, vetëm për të arritur palcën dhe trurin”.

Por edhe nëse zjarri do të kishte qenë një shkak kontribuues dhe jo shkaku biologjik që lejoi trurin tonë të rritet, roli i tij ishte vendimtar për zhvillimin tonë evolucionar: në fakt, zjarri shërbeu për të na mbrojtur, duke mbajtur grabitqarët larg gjatë natës dhe për të na mbaj ngrohtë gjatë dimrit: është falë zjarrit që speciet njerëzore kanë mundur të përhapen në të gjithë planetin, madje duke jetuar në rajonet më të ftohta. Përdorimi i zjarrit si burim drite ka bërë të mundur edhe zgjatjen e aktiviteteve njerëzore pas perëndimit të diellit.

Zjarri më pas veproi si një ngjitës shoqëror: kur ndizej është vendi i grumbullimit të fiseve, ku përrallat dhe mitet janë përcjellë brez pas brezi. Më në fund, që kur Homo sapiens, dhe ndoshta Neandertalët, mësuan të përdorin zjarrin, udhëtimi i specieve tona është përshpejtuar. Ne dolëm në numër, pushtuam dhe ndryshuam planetin brenda disa mijëra viteve. Pa zjarrin, struktura e fiseve individuale dhe ndoshta e shoqërisë globale do të kishte qenë krejtësisht e ndryshme; vatra është një element unifikues dhe rrit komunikimin dhe transmetimin e informacionit në fis. Ekologjia e planetit do të kishte qenë krejtësisht e ndryshme.

Prandaj, kontrolli dhe përdorimi i zjarrit dhe i temperaturave të larta është baza e çdo qytetërimi: motorët me djegie të brendshme, termocentralet me karburant, madje edhe zjarret në kuzhinë ose bojlerin e shtëpisë janë të kufizuara dhe të dozuara. Në laboratorët shkencorë flaka e hollë e djegësit të Bunsenit është e gjithëpranishme, si dhe flakët shumë më të fuqishme në fabrikat e çelikut ose fabrikat e përpunimit të naftës. Me motorin me avull, zjarri është bërë më shumë se një furrë: ndërsa lëviz automjetet, ai konkurron drejtpërdrejt me forcën e muskujve.

Me pak fjalë, në tonat dhe në qytetërimet e tjera edhe të largëta në kohë, zjarri ishte dhe është absolutisht thelbësor për jetën. Pa të, ne ndoshta do të ishim ende të kufizuar në kontinentin afrikan, të paktë dhe të pambrojtur. Pa zjarr, udhëtimi ynë nëpër historinë e planetit do të kishte qenë shumë më i ngadalshëm dhe më i kujdesshëm, dhe disa zona të ftohta ose të thata ndoshta nuk do të ishin arritur dhe kolonizuar kurrë. A do të kishim qenë një specie më në ekuilibër me planetin? Ndoshta po, por në gjendje të egër.

Etiketa: i rëndësishëmpër njerëzitzjarri

Lajme të lidhura

AKTUALITET

Bilanci katastrofik i zjarrit në Delvinë, flakët dogjën një sipërfaqe mbi 40 km²

09:34 : 17/08/2025
AKTUALITET

Vijon të jetë ende aktiv zjarri në Parkun e Gërmenjit në Kolonjë

09:28 : 15/08/2025
AKTUALITET

Nga Syri i Kaltër te Poliçani/ 23 vatra zjarri aktive në vend

17:46 : 14/08/2025
AKTUALITET

Dëmet në blegtori nga zjarret/ Janë djegur mbi 740 koshere, 13 gjedhë dhe 25 krerë të imta

17:06 : 14/08/2025
AKTUALITET

VIDEO/ Zjarri në Kukës fiket me degë peme e lopata

10:39 : 14/08/2025
AKTUALITET

Zjarret në Gramsh, rëndohet bilanci! Problematike vatrat e reja

10:17 : 14/08/2025
Para

Spanjë, identifikohen 212 luftëtarë të huaj që u zhdukën gjatë Luftës Civile

TË GJITHA

Meteorologu grek paralajmëron për stuhi të forta nesër në Shqipëri, zonat që rrezikojnë më tepër

14:49 : 29/08/2025

Vlorë, premtime për zgjidhje, por ujë vetëm dy orë, ankesa për ndotje dhe diskriminim

14:45 : 29/08/2025

Osmani për formimin e institucioneve: Të gjendet një zgjidhje në përputhje me Kushtetutën sa më parë

14:30 : 29/08/2025

Gjykata Supreme hedh poshtë ankesën e LVV-së për Listën Serbe

14:11 : 29/08/2025

Arrestohet pronarja e një marketi në Sarandë! Sekuestrohen produkte kozmetike dhe qindra artikuj të tjerë

13:55 : 29/08/2025

15.2% e shqiptarëve nuk plotësojnë nevojat mjekësore, kryeson kosto e lartë, rekord në Europë

13:32 : 29/08/2025

Ndërtim pa leje tek “Tropikal” i Ardjan Takaj, por policia arreston vetëm nënkontraktorin

13:17 : 29/08/2025



RRETH NESH

Boldnews.al mbetet zgjedhja e parë për një lexues i cili kërkon të informohet me saktësi për një lajm. Misioni jonë kryesor është paanshëmëria dhe profesionalizmi dhe për këtë janë të punësuar gazetarët më të mirë në tregun mediatik.
Na kontakto: [email protected]

NA NDIQ

  • Kontakt

2025 Boldnews Dev By Techzero1.com

  • KRYESORE
  • INVESTIGIME
  • OP-ED
  • VETTING
  • AKTUALITET
  • POLITIKE
  • SPORT
    • Euro 2024
  • TE TJERA
    • PRIVACY POLICY
    • KONTAKT
    • EKONOMI
    • SHENDETI
    • SHOW BIZ
    • KULTURE
    • POLITIKE
    • KRONIKE
    • TEKNOLOGJI
    • VIDEOT KRYESORE TE DITES
    • VIDEO
    • BOLD BLOG
    • FOTOGRAFI
    • HOROSKOPI
    • NDRYSHE
    • RAJONI
    • BOTA
    • SOCIALE
  • ZGJEDHJE 2025

2025 Boldnews Dev By Techzero1.com