Dhjetëra dhe dhjetëra anije të vjetra, disa që datojnë që nga koha para Krishtit, kanë qëndruar për shekuj e shekuj larg bregdetit të vijës bregdetare shqiptare, kryesisht anije romake, por edhe fenikase, greke apo ilire, shpesh të ngarkuara me thesare. Dhe gjithashtu luftanije moderne.
Pas përfundimit të regjimit komunist të Enver Hoxhës, kur mbërriti demokracia dhe veçanërisht kohët e fundit, shumë nga këto rrënime të çmuara, gjetje arkeologjike unike shpesh të mbushura me ar, metale të tjera të çmuara dhe monedha janë zhdukur, ose plaçkitur.
Të gjithë nga gjahtarët e paligjshëm të gjetjeve arkeologjike të vlefshme, ndoshta të pasuruar në të gjithë botën me “peshkimin” ilegal të gjetjeve, në Shqipëri vazot romake e gjetura në det shiten për 100 euro secila, por në tregje të tjera europiane, çmimi mund të rritet ndjeshëm. Për më tepër, në rastin e anijeve moderne ushtarake, metalet janë vënë në shitje në tregun e zi.
Autoritetet, arkeologët dhe historianët e kryeqytetit shqiptar kanë ngritur alarmin.
Forcat e armatosura, policia, rojet bregdetare nuk kanë burime të mjaftueshme për të mbrojtur anijet e lashta apo ngarkesën e tyre, të gjitha ato objekte me vlerë arkeologjike, ndoshta të paçmueshme.
“Në vitet tetëdhjetë, unë isha një nga të parët që e denoncoi problemin, duke u zhytur disa herë në det nga brigjet tona.Pastaj kishte anije të plota,, vazo, copëza, tani shumë janë zhdukur. Vjedhja masive nënujore është kryer nga organizata të paligjshme si shqiptare dhe ndërkombëtare ” shpjegon historiani i artit, Neritan Ceka në agjencinë France Presse.
Trafiku i paligjshëm i thesareve arkeologjike ka një vlerë totale prej të paktën 3.5 miliardë euro, një trashëgimi e vjedhur nga Shqipëria dhe gjithë njerëzimi nga plaçkitësit e thesareve.
