Nga Arnold Osmani
Dikur kam lexuar dramēn “ Pamje nga ura”, të dramaturgut me famë botërore, Arthur Miller . Aty kuptova dhe plotësova njohuritë që qeniet njerëzore janë te pështira, perverse dhe nuk i bashkon asnjë rreth filozofik qē mund të quhet njeri. Vetëm dashuria mund t’i luftojë këto ndjenja të neveritshme. Por edhe dashuria nuk është e përjetshme. Tashmë ështē kthyer në një ndjenjë momenti dhe eksperincë çasti. E frikshme , por e vërtetë e dhimbshme.
Arthur Miler e zhvillon dramën në një familje emigrante legale, këtu në Amerikën e viteve’ 50, tē shekullit tē kaluar. Si çdo emigrant që hap sytë për herë të parë në tokën e premtuar, përballet me vështirësi për shakak të padijes, jo të injorancës.
Miller vë në skenë historinë e familjes së Edi Karbones, me origjinë italiane, e cila pret dy emigrantë nga jugu i Italisë, vëllezërit Marko dhe Rodolfo. Familja Karbone detyrohet të ngushtohet, tu bëjë vend për të fjetur në apartamentin e tij tē ngushtë dhe tu sigurojë ushqim, njëlloj si të ishin pjestarë të së njejtës familje. Ata e bëjnë me dëshirë këtë sakrificë, pasi mjerimi i dy vellezërve u kujton gjendjen e tyre, kur kishin ardhur për herë të parë në Amerikë dhe sakrificat qe iu desh te bënin derisa u pranuan si qytetarë amerikanë. Deri këtu humanizmi i qenies njerëzore ka krijuar melodinë më të bukur të jetës tokësore .Por shumë shpejt ky rend do të përmbyset per t’i lënë vendin intrigave të pështira të Edit.
Dy të rinjtë e sapoardhur , ilegalë, filluan të punonin dhe të shpenzonin lekë pa pasur ndjenjën e kursimit. Siç mund të bëjë çdo i ri.
Edi i skllavëruar nga puna e kupton dhe ndihet keq që gjatë gjithë jetës vetëm ka kursyer pa shijuar asgjë. Tash ndjenjat e tij të shtypura marrin jetë. Xhelozia e tij kundër dy të rinjve tregon më së qarti shpirtin e tij të penduar, që nuk ka ditur të shijojë rininë. Pikërisht këtu fillon nidizet konflikti i një njeriu në dukje shembullor, por i mastrubuar mendërisht nga perversiteti dhe problemet e rënda që ka me sjelljen dhe njohjen e vetes. Shprehur këto në degët e psikologjisë si probleme biheviorale dhe konjitive.
E pra ai bie në dashuri me mbesën e gruas, Katerinën, vajzën të cilën e kishte rritur si fëmijën e tij. Vetë subkoshienca e Edit e ka të padurueshme që ta shohë Katerinën në duart e një mashkulli tjetër. E pra Milleri nxjerr në pah burimin e dhunës së qenies njerëzore, duke e bërë faktor fajtor të një drame familjare. Kemi të bëjmë me një pasqyrim realist të shoqërisë amerikane të atyre viteve. Vetë autori denoncon ligjin e emigracionit, i cili ishte absurd, kaotik dhe i padrejtë.
Ndërsa sot ligjet e emigracionit janë rregullator dhe u japin të drejta emigrantëve te çdo kombësie. Sigurisht ka vend për përmirësim.
Pse emigrantët shqiptarë janë Edi Karbone, por më të moderuar!?
Ka përgjigje të thjeshta të cilat kuptohen duke u përjetuar. Sigurisht jo të gjithë janë Edi! Pothuajse një pjesë e mirë e emigrantëve shqiptarë në tokën amerikane janë legal. Mes komunitetit shqiptar ekziston një urrejtje e pashpjegueshme, gati-gati e neveritshme.
Ndoshta ndodh për shak të niveleve kulturore, mendore dhe arsimore të secilit. Fillimisht shqiptarët mirëpresin shokë, miq a të afërm, duke u bërë garant ekonomik të tyre sipas ligjit amerikan të emigracionit. Më vonë kjo kthehet në një armiqēsi e dramacitet qesharak. Kjo është vetëm për efekt dokumentacioni, pasiqë të gjithë ardhësit gjejnë veten e tyre, sigurisht kjo me ndihmën e atyre shqiptarëve që nuk kanë asnjë lidhje me Edin.
Mjafton të të tregojnë rrugët dhe pasandaj zgjedh vetë, si të thuash fluturon i lirë drejt mundësive të arta që të jep ky vend. Këtu shqiptarët tmerrohen nga shqiptarët.
E kuptoni pse?
Disa shqiptarë tipkë me Edin janë të pamëshirshëm, konfliktual dhe të pashpresë për të dhënë shpresë. Kjo buron nga xhelozitë e sëmura që ndiejnë së brendshmi. Këtu është me rëndësi të rrethohesh nga njerëz me energji pozitive. Nē ndodhtë e kundërta , vrapo sa nuk është vonë!
Të njëjtat ngjashmëri me Edin, kanë të bëjnë me skllevërit e punës të cilët nuk e dinë çdo të thotë të jetosh. Ata dinë vetëm të kursejnë dhe të bëjnë një jetë vetmitare. Siç thoshte Marquez, “vetmia të than shpirtin”. Kështu janë edhe këta shpirttharë, të zhytyr në terrin e vetmisë pakuptuar çdo të thotë të shijosh jetën.
Pikërisht këtu fillon drama dhe kalvari i gjatë i urrejtjes që kanë shqiptarēt ndërmjet tyre. Ndodh procesi i dehumanizimit, i shpërfytyrimit të njeriut. Ky eshtë realitet i përciptë, pasi të plotin duhet ta përjetosh për të kuptuar monstruozitetin e shqiptarëve mes veti . Me rëndësi është të takosh njerëzit e duhur në kohën e duhur. Jini imirënjohës dhe qëndroni pozitiv. Këto mos i bëni me shqiptarët si Edi Karbone, vetmitarë të shpërfytyruar, të vdekur për së gjalli. Kini kujdes!!!
Këtu ka vend për të gjithë, kush thotë të kundërtën padyshim është një Edi Karbone shqiptar!
