Rritja ekonomike e Shqipërisë pritet të ngadalësohet në vitet në vijim, nën presionin e faktorëve të jashtëm dhe dobësimit të fuqisë punëtore, duke reflektuar një trend më të gjerë në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Sipas raportit më të fundit të Bankës Botërore, çmimet më të larta të energjisë dhe ndërprerjet e tregtisë të lidhura me tensionet në Lindjen e Mesme po ndikojnë negativisht në fuqinë blerëse dhe në ritmin e aktivitetit ekonomik në vend.
Megjithëse ekonomia shqiptare ka treguar qëndrueshmëri, e mbështetur nga sektorët e shërbimeve dhe ndërtimit, veçanërisht turizmi, sfidat strukturore mbeten të forta. Papunësia ka rënë, por kjo nuk lidhet domosdoshmërisht me rritjen e punësimit, por më shumë me tkurrjen e fuqisë punëtore për shkak të emigracionit dhe plakjes së popullsisë. Në të njëjtën kohë, papunësia e të rinjve mbetet e lartë, në rreth 21.5%, dukshëm mbi mesataren e Bashkimit Europian.
Në këtë kontekst, raporti thekson se ruajtja e rritjes ekonomike kërkon mobilizimin e kapitalit njerëzor të pashfrytëzuar, përmes reformave në tregun e punës, lehtësimit të barrierave për gratë dhe përmirësimit të formimit profesional.
Në nivel rajonal, tabloja paraqitet edhe më sfiduese. Sipas Raportit të Rregullt Ekonomik për Ballkanin Perëndimor, rritja ekonomike për gjashtë ekonomitë e rajonit pritet të arrijë në vetëm 2.8% në vitin 2026, duke reflektuar një ngadalësim krahasuar me parashikimet e mëparshme. Për vitin 2027 pritet një përshpejtim modest në 3.2%, por sërish nën potencialin e rajonit.
Ndër faktorët kryesorë që po frenojnë rritjen janë pasiguria globale, inflacioni i vazhdueshëm dhe tensionet gjeopolitike, të cilat po ndikojnë drejtpërdrejt në buxhetet e familjeve dhe në aktivitetin e bizneseve.
Megjithatë, alarmi më i madh për rajonin mbetet zhvillimi demografik. Popullsia në Ballkanin Perëndimor po plaket me ritme të shpejta dhe, brenda dekadës së ardhshme, të paktën një në pesë persona do të jetë mbi moshën 65 vjeç. Paralelisht, emigracioni i lartë po redukton më tej numrin e personave në moshë pune, duke krijuar një hendek të thellë në tregun e punës.
Paradoksi është se, ndërkohë që bizneset raportojnë mungesë të fuqisë punëtore, një pjesë e konsiderueshme e popullsisë mbetet jashtë tregut të punës. Gratë, të rinjtë dhe individë të tjerë përballen me barriera që i pengojnë të punojnë, duke krijuar një rezervë të madhe të pashfrytëzuar. Sipas Bankës Botërore, nëse pjesëmarrja në tregun e punës në rajon do të ishte e krahasueshme me vendet e BE-së, do të kishte mbi 2.8 milionë punëtorë shtesë.
Raporti thekson se rritja e pjesëmarrjes në tregun e punës është një nga mënyrat më efektive për të përmirësuar perspektivat ekonomike afatgjata. Vetëm përfshirja më e madhe e grave mund të shtojë rritjen ekonomike me rreth 0.35 pikë përqindje në vit.
Në këtë kuadër, rekomandimet kryesore lidhen me politika që e bëjnë punësimin më tërheqës, përmes rishikimit të skemave të taksave dhe përfitimeve, zhvillimit të shërbimeve të kujdesit për fëmijët dhe të moshuarit, si dhe krijimit të vendeve të punës më fleksibël dhe më cilësore./ ekofin.al
