Një marrëveshje ndërkombëtare me Iranin, e krijuar për të parandaluar përhapjen e armëve bërthamore në botë, ka marrë fund zyrtarisht, pasi Teherani njoftoi përfundimin e kësaj marrëveshjeje një dekadë të vjetër.
Të shtunën, Irani bëri të ditur se nuk ndjehet më i detyruar nga marrëveshja e vitit 2015, e njohur zyrtarisht si Plani Gjithëpërfshirës i Veprimit të Përbashkët (JCPOA), në bazë të së cilës iu hoqën sanksionet ndërkombëtare në këmbim të kufizimeve mbi programin bërthamor të Teheranit.
Nga ky moment, “të gjitha dispozitat (e marrëveshjes së vitit 2015), përfshirë kufizimet mbi programin bërthamor iranian dhe mekanizmat përkatës, konsiderohen të përfunduara”, thuhet në një deklaratë të Ministrisë së Jashtme të Iranit, citon The Guardian.
Megjithatë, Irani theksoi se “shpreh vendosmërinë e tij për të mbetur i përkushtuar ndaj diplomacisë”.
Marrëveshja ishte firmosur në Vjenë nga Irani, Kina, Britania, Franca, Gjermania, Rusia dhe Shtetet e Bashkuara, me shpresën për t’i dhënë fund një ngërçi diplomatik shumëvjeçar dhe për të nisur një epokë të re marrëdhëniesh mes Iranit dhe Perëndimit.
Edhe pse marrëveshja përfundon zyrtarisht të shtunën, ajo ka qenë në gjendje të trazuar prej vitesh. Në vitin 2018, gjatë mandatit të tij të parë, presidenti amerikan Donald Trump i tërhoqi njëanshmërisht SHBA-të nga marrëveshja dhe rivendosi sanksionet. Trump e kundërshtonte marrëveshjen e arritur nga paraardhësi i tij, Barack Obama, ndërsa u ndikua negativisht edhe nga Izraeli, armiku kryesor i Iranit.
Si rezultat i tërheqjes së SHBA-ve, Irani filloi të intensifikojë programin e tij bërthamor. Përpjekjet e udhëhequra nga evropianët për të ringjallur marrëveshjen kanë dështuar, ndërsa sulmet ajrore të verës së këtij viti nga Izraeli dhe SHBA ndaj objektivave iraniane e kanë zbehur më shumë shpresën për një zgjidhje diplomatike.
Pas një lufte 12-ditore në qershor, parlamenti iranian miratoi një ligj që ndalon bashkëpunimin me Agjencinë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA), organin inspektues bërthamor të Kombeve të Bashkuara.
Si reagim, Britania, Gjermania dhe Franca aktivizuan mekanizmin e njohur si “snapback”, i cili sjell rivendosjen automatike të sanksioneve të OKB-së nëse Irani shkel ndjeshëm detyrimet e tij bërthamore.
Ky rikthim i sanksioneve në fuqi i dha efektin praktik datës së përfundimit të marrëveshjes, e cila ishte përcaktuar më 18 tetor 2025, plot 10 vjet pas miratimit të Rezolutës 2231 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.
Muajin e kaluar, kur hynë në fuqi sanksionet e “snapback”-ut, ministrat e jashtëm të Britanisë, Francës dhe Gjermanisë deklaruan se do të vazhdojnë përpjekjet për të gjetur një zgjidhje të re diplomatike që garanton se Irani nuk do të prodhojë kurrë një armë bërthamore.
Përfaqësuesja e lartë e BE-së për politikën e jashtme, Kaja Kallas, theksoi se sanksionet nuk duhet të jenë fundi i diplomacisë, duke shtuar se një zgjidhje e qëndrueshme për çështjen bërthamore iraniane mund të arrihet vetëm përmes negociatave.
Edhe Trump, të hënën, tha se dëshiron një marrëveshje paqeje me Iranin, ndërsa Teherani ka shprehur gatishmëri për dialog me SHBA-të, me kushtin që Uashingtoni të japë garanci se nuk do të ndërmarrë veprime ushtarake gjatë bisedimeve të mundshme.
Tri fuqitë evropiane njoftuan javën e kaluar se do të përpiqen të rinisin bisedimet për një marrëveshje të re gjithëpërfshirëse, të qëndrueshme dhe të verifikueshme.
Megjithatë, marrëdhëniet mes Iranit dhe Perëndimit mbeten të tensionuara. SHBA tashmë kanë vendosur një sërë sanksionesh të ashpra, përfshirë përpjekjen për të izoluar plotësisht eksportin e naftës iraniane. Edhe bisedimet e ndërmjetësuara nga Omani midis Teheranit dhe Uashingtonit gjatë këtij viti nuk kanë prodhuar rezultat.
Ndërkohë, ministri i jashtëm iranian, Abbas Araghchi, deklaroi javën e kaluar se Irani nuk sheh asnjë arsye për të negociuar me evropianët, duke qenë se ata aktivizuan mekanizmin “snapback”.
Qeveritë perëndimore dhe Izraeli prej kohësh akuzojnë Iranin se po përpiqet të ndërtojë armë bërthamore, pretendim që Teherani e mohon, duke deklaruar se programi i tij bërthamor ka synime vetëm energjetike dhe civile.
