Aksionet e gjigantëve të teknologjisë në SHBA kanë pësuar rënie pasi një chatbot me kosto të ulët, i ndërtuar nga një firmë kineze e inteligjencës artificiale (AI), ka njohur një rritje të shpejtë.
Aplikacioni DeepSeek, i lançuar javën e kaluar, ka tejkaluar konkurrentët si ChatGPT i OpenAI për t’u bërë aplikacioni më i shkarkuar falas në SHBA.
Gjigantët teknologjikë amerikanë, duke përfshirë Nvidia, Microsoft dhe Meta, panë një rënie të aksioneve të tyre të hënën.
Chatboti kinez u raportua se është zhvilluar me një buxhet shumë më të vogël krahasuar me konkurrentët e tij, duke ngritur pikëpyetje mbi dominimin amerikan në fushën e AI-së dhe shkallën e investimeve që kompanitë amerikane po planifikojnë të bëjnë.
Javën e kaluar, OpenAI u bashkua me disa kompani të tjera për të premtuar një investim prej 500 milionë dollarësh (rreth 400 milionë paund) për ndërtimin e infrastrukturës së AI-së në SHBA.
Presidenti Donald Trump, në një nga deklaratat e tij të para që nga kthimi në detyrë, e quajti këtë projekt “projekti më i madh i infrastrukturës së AI-së në histori”, që do të ndihmojë në mbajtjen e “të ardhmes së teknologjisë” në SHBA.
DeepSeek fuqizohet nga modeli DeepSeek-V3, një model me burim të hapur që, sipas kërkuesve të tij, u zhvillua me një kosto prej rreth 6 milionë dollarësh – shumë më pak se miliardat e shpenzuara nga konkurrentët.
Megjithatë, këto pretendime janë kundërshtuar nga disa ekspertë të AI-së. Studiuesit kinezë pretendojnë se kanë përdorur teknologji ekzistuese dhe kod me burim të hapur, i cili mund të përdoret, modifikohet ose shpërndahet nga kushdo pa pagesë.
Si u zhvillua DeepSeek?
Emergjenca e DeepSeek vjen në një kohë kur SHBA-ja po kufizon shitjen e teknologjisë së avancuar të çipave që fuqizojnë AI-në në Kinë.
Për të vazhduar punën pa furnizime të qëndrueshme të çipave të importuar, zhvilluesit kinezë të AI-së kanë ndarë punën e tyre me njëri-tjetrin dhe kanë eksperimentuar me qasje të reja teknologjike.
Kjo ka sjellë modele AI që kërkojnë shumë më pak fuqi llogaritëse sesa më parë, duke ulur ndjeshëm koston e tyre. Ky zhvillim mund të ndryshojë industrinë e AI-së në tërësi.
Pas lançimit të DeepSeek-R1 në fillim të këtij muaji, kompania pretendoi se performanca e tij është “në të njëjtin nivel” me modelet më të fundit të OpenAI për detyra si matematika, programimi dhe përpunimi i gjuhës natyrore.
Venture kapitalisti i Silicon Valley dhe këshilltari i Trump-it, Marc Andreessen, e përshkroi DeepSeek-R1 si “momentin Sputnik të AI-së”, duke iu referuar satelitit të lansuar nga Bashkimi Sovjetik në vitin 1957, që e befasoi SHBA-në me arritjen e saj teknologjike.
Reagimi i tregjeve dhe ndikimi në industri
Popullariteti i papritur i DeepSeek ka shqetësuar tregjet e aksioneve në Evropë dhe SHBA.
ASML, prodhuesi holandez i pajisjeve për çipa, pa një rënie prej më shumë se 10% në çmimin e aksioneve, ndërsa aksionet e Siemens Energy ranë me 21%.
Fiona Cincotta, analiste e tregut në City Index, tha:
“Kjo ide e një modeli AI kinez me kosto të ulët nuk ishte parashikuar, kështu që ka befasuar tregun. Nëse papritmas shfaqet një model AI i tillë, kjo do të ngrejë shqetësime për fitimet e rivalëve, veçanërisht duke marrë parasysh shumat që ata tashmë kanë investuar në infrastrukturë më të kushtueshme.”
Eksperti i teknologjisë nga Singapori, Vey-Sern Ling, shtoi se kjo mund të “rrezikojë logjikën e investimeve për të gjithë zinxhirin e furnizimit të AI-së”.
Megjithatë, banka amerikane Citi paralajmëroi se, ndërsa DeepSeek mund të sfidojë pozitat dominante të kompanive amerikane si OpenAI, sfidat me të cilat përballen firmat kineze mund të pengojnë zhvillimin e tyre.
“Ne vlerësojmë se në një mjedis gjithnjë e më kufizues, qasja e SHBA-së ndaj çipave më të avancuar është një avantazh,” thanë analistët në një raport.
Kush e themeloi DeepSeek?
DeepSeek u themelua në vitin 2023 nga Liang Wenfeng në Hangzhou, një qytet në juglindje të Kinës.
40-vjeçari, i diplomuar në inxhinieri të informacionit dhe elektronikës, është gjithashtu themelues i fondit të investimeve që mbështeti DeepSeek.
Ai raportohet se ka grumbulluar një sasi të madhe çipash Nvidia A100, që tani janë të ndaluar për eksport në Kinë. Disa burime vlerësojnë se kjo sasi arrin deri në 50,000 çipa, të cilat Liang i përdori së bashku me çipa më të lirë që ende mund të importohen.
Në një intervistë të korrikut 2024, Liang tha se ishte i befasuar nga reagimi për versionin e mëparshëm të modelit të tij:
